РусҚаз

Бірмүшелер мен көпмүшелер

Математика · 7-сынып · Көпмүшелер · Сабақ 2 / 4

Интерактивті сабақты ашу ›Өз қолыңмен тәжірибе, дауыспен дәріс, ЖИ-тәлімгер және тест. Тегін.

Бұл не?

Сабақтың тақырыбы — «Бірмүшелер және көпмүшелер». Талдап көрейік. Сатып алған заттарыңның үйіндісін ретке келтіріп жатқаныңды елестет: алманы алмаға, алмұртты алмұртқа қосасың, бірақ алма мен алмұртты бір санға қоса алмайсың. Көпмүшелерде де солай: бірмүшелер — жеке тауарлар, көпмүше — олардың қосындысы, ал тек ұқсас мүшелерді, яғни әріптік бөлігі бірдейлерін ғана қосуға болады.

Бірмүшелер мен көпмүшелер — Бұл не?

Бұл не үшін керек?

Көпмүшелер — инженерлер мен бағдарламашылардың жұмыс құралы: олармен робот-манипуляторлардың траекторияларын және құрастыруға арналған бағдарламалардағы бірқалыпты қисықтарды сипаттайды, калькуляторлар мен графикалық процессорлардың ішінде күрделі функцияларды жуықтайды, жерсеріктермен байланыстағы және телефон жадындағы қателерді түзететін кодтар соларға құрылған. Символдық есептеулерге арналған бағдарламалар ұқсас мүшелерді лезде біріктіреді, бірақ өрнекті дұрыс құрып, ондағы бірдеңенің сәйкес келмей тұрғанын байқай алатын — бұл әріптердің артында не тұрғанын түсінетін адам ғана.

Бірмүшелер мен көпмүшелер — Бұл не үшін керек?

Бұл қалай жұмыс істейді?

Бірмүше — сандар мен әріптердің көбейтіндісі, және стандарт түрінде оның алдында бір сандық коэффициенті болады, ал әр әріп бір рет жазылады. Бірмүшенің дәрежесі — оның әріптері көрсеткіштерінің қосындысы. Көпмүшеде ұқсас мүшелерді — әріптік бөлігі бірдейлерін іздеп, олардың коэффициенттерін қосамыз; ұқсастары қалмағанда көпмүше стандарт түрде жазылған болады, ал оның дәрежесі — мүшелер дәрежелерінің ең үлкені. Икстің квадраты мен иксті қосуға болмайды, шаршы метрді метрмен қоса алмайтын сияқты.

Бірмүшелер мен көпмүшелер — Бұл қалай жұмыс істейді?

Аздап тарих

Белгісіздерді әріптермен жазып, олармен өрнектерді ережелер бойынша түрлендіруді он алтыншы ғасырда француз математигі Франсуа Виет бастады; оған дейін есептерді ұзақ сөзбен пайымдау арқылы шығарған. Бізге таныс, дәрежені оң жақтан жоғары кішкентай цифрмен жазуды Рене Декарт енгізді. Содан бері алгебра кез келген дерлік заңдылықты қысқа жазуға болатын тілге айналды.

Бірмүшелер мен көпмүшелер — Аздап тарих

Формула: ұқсас мүшелер

Ұқсас мүшелерді былай қосады: үш икс квадрат минус икс квадрат екі икс квадратқа тең. Әріптік бөлігі өзгермейді, тек коэффициенттер — алдындағы сандар ғана қосылады немесе азайтылады. Ал бірмүшелерді көбейткенде коэффициенттер көбейтіледі, ал бірдей әріптердің көрсеткіштері қосылады: екі иксті үш икске көбейткенде алты икс квадрат шығады. Мұндағы икс — айнымалы, оның алдындағы сан — коэффициент, жоғарыдағы кішкентай цифр — дәреже көрсеткіші. Егер коэффициентті арттырсаң, мүше үлкейеді, бірақ оның әріптік бөлігі мен дәрежесі өзгермейді.

  • 3x² − x² = 2x²x — айнымалы, —
    3, 1, 2 — коэффициенттер, —
    ² — дәреже көрсеткіші, —
  • 2x · 3x = 6x²x — айнымалы, —
    6 — көбейтіндінің коэффициенті, —

Практикада не істейміз?

Ал енді практикалық тапсырманы орындап көрейік. Алаңда көпмүшенің алгебралық тақтайшалары жатыр: үлкен көк шаршы — икс квадрат, күлгін жолақ — икс, қызғылт сары кішкентай шаршы — бір, ал қызыл тақтайшалар — дәл солар, бірақ минус таңбасымен. Қазір алаңда төрт нөлдік жұп қалды — бір түрдегі плюс пен минус, олар бірге нөл береді. Ұқсастары қалмай, көпмүше стандарт түрге келгенше осындай жұптарды алып таста. Содан кейін қандай тақтайшалар қалғанына қарап, шыққан көпмүшенің дәрежесін таңда — бұл мүшелердің ішіндегі ең үлкен дәреже екенін есіңе түсір. Бірдеңе түсініксіз болып қалса — ештеңе етпейді, менен кез келген нәрсені сұра, жауап беремін. Уайымдама.

Тәжірибедегі тапсырма

3x² − x + 2 − x² + 4x − 3 көпмүшесін стандарт түрге келтіріңіз: тақтайшалардың барлық нөлдік жұптарын алып тастаңыз. Содан кейін шыққан көпмүшенің дәрежесін таңдаңыз.
Интерактивті сабақты ашу ›Өз қолыңмен тәжірибе, дауыспен дәріс, ЖИ-тәлімгер және тест. Тегін.

Тақырып сабақтары: Көпмүшелер

  1. Натурал көрсеткішті дәреже
  2. Бірмүшелер мен көпмүшелер
  3. Қысқаша көбейту формулалары
  4. Көбейткіштерге жіктеу