РусҚаз

Формула құрастырамыз

Химия · 7-сынып · Валенттілік және формулалар · Сабақ 2 / 3

Интерактивті сабақты ашу ›Өз қолыңмен тәжірибе, дауыспен дәріс, ЖИ-тәлімгер және тест. Тегін.

Бұл не?

Сабақтың тақырыбы — «Формула құрастырамыз». Талдап көрейік. Әркім белгілі бір санды қолын созатын, бірақ бірде-бір қол бос қалмауы тиіс шеңбер биін елестет. Зат формуласында да солай: бір элементтің барлық валенттілік бірліктері екінші элементтің бірліктерімен толтырылуы керек. Валенттіліктерді біле отырып, формула құрастыруға болады, ал формула бойынша валенттілікті анықтауға болады.

Формула құрастырамыз — Бұл не?

Бұл не үшін керек?

Формула — заттың төлқұжаты: ол арқылы зауытта қанша шикізат керек екенін, чип жасағанда кремний пластинасында қандай оксид өсетінін, батареяға арналған материалдың құрамы қандай екенін есептейді. Бір индекстегі қате — бұл қасиеттері басқа, мүлде басқа зат. Жасанды интеллект формуланы тез береді, бірақ оның валенттіліктерге сәйкес келетінін тексеріп, мағынасы бар-жоғын түсінуі тиіс — адам. Бұл химиктің, технологтың, фармацевт пен материалтанушының негізгі дағдысы.

Формула құрастырамыз — Бұл не үшін керек?

Бұл қалай жұмыс істейді?

Әр валенттілік бірлігі — бір байланыс, ал затта бос байланыстар қалмайды. Сондықтан бір элементтің валенттілік бірліктерінің қосындысы екінші элементтікіне тең. Индекстерді табу үшін валенттіліктердің ең кіші ортақ еселігін алып, оны әр элементтің валенттілігіне бөледі; индекстер ең кіші болуы керек, сондықтан артығын қысқартады. Осы ережені кері бағытта да қолданады: белгілі формула бойынша белгісіз валенттілікті анықтайды.

Формула құрастырамыз — Бұл қалай жұмыс істейді?

Аздап тарих

Химиялық элементтердің бізге таныс әріптік белгілерін он тоғызыншы ғасырдың басында швед химигі Йёнс Якоб Берцелиус ойлап тапты. Оған дейін химиктер заттарды белгішелермен — шеңберлермен, үшбұрыштармен, планета таңбаларымен бейнелеген, оларды түсіну оңай емес еді. Берцелиус элементтердің латынша атауларының бірінші әріптерін алуды ұсынды, және бұл тілді бүкіл әлемнің химиктері күні бүгінге дейін түсінеді.

Формула құрастырамыз — Аздап тарих

Формула: валенттілік балансы

Әр валенттілік бірлігі — атомның көршісіне созатын қолы, және барлық қол бос қалмауы керек. Демек, бір элементтің барлық атомдарында қанша валенттілік бірлігі болса, екінші элементтің барлық атомдарында да сонша болады. Былай оқимыз: а көбейту вэ бір тең бэ көбейту вэ екі. А мен бэ — индекстер, яғни формулада әр элементтің неше атомы бар екені; вэ бір мен вэ екі — олардың валенттіліктері; бұл сандардың бәрі бірліксіз. Егер бір элементтің валенттілігі үлкенірек болса, формулада оның атомдары азырақ қажет болады.

  • a · V₁ = b · V₂a — бірінші элементтің индексі, —
    V₁ — бірінші элементтің валенттілігі, —
    b — екінші элементтің индексі, —
    V₂ — екінші элементтің валенттілігі, —

Формула: индекстер

Баланстың екі жағы теңесуі үшін бір валенттілікке де, екіншісіне де бөлінетін валенттілік бірліктерінің саны керек. Осындай ең кіші сан — ең кіші ортақ еселік, индекстер ең кіші болып шығуы үшін соны алады. Былай оқимыз: а тең эн-о-ка бөлу вэ бір, және бэ тең эн-о-ка бөлу вэ екі. Эн-о-ка — валенттіліктердің ең кіші ортақ еселігі, а мен бэ — индекстер, вэ бір мен вэ екі — элементтердің валенттіліктері. Элементтің валенттілігі неғұрлым үлкен болса, оның индексі соғұрлым кіші болып шығады.

  • a = НОК / V₁, b = НОК / V₂a, b — элементтердің индекстері, —
    НОК — валенттіліктердің ең кіші ортақ еселігі, —
    V₁, V₂ — элементтердің валенттіліктері, —

Практикада не істейміз?

Ал енді практикалық тапсырманы орындап көрейік. Алдыңда жолақты модель тұр: валенттілігі үш алюминий мен валенттілігі екі оттек жұбы, яғни алюминий оксиді. Қазір индекстер бір және бір болып тұр, валенттілік бірліктері тең емес: алюминийде үшеу, оттекте екеу, сондықтан бос байланыстар қалады. Жолақтар теңесетіндей етіп индекстерді өзгерт: валенттіліктердің ең кіші ортақ еселігін тауып, оны әр элементтің валенттілігіне бөл. Содан кейін дәл солай бес валентті фосфор оксиді мен төрт валентті көміртек оксидінің формулаларын құрастыр. Егер бірдеңе түсініксіз болып қалса — ештеңе етпейді, менен кез келген нәрсені сұра, мен жауап беремін. Уайымдама.

Тәжірибедегі тапсырма

Алюминий оксидінің, фосфор(V) оксидінің және көміртек(IV) оксидінің формулаларын құрыңыз.
Интерактивті сабақты ашу ›Өз қолыңмен тәжірибе, дауыспен дәріс, ЖИ-тәлімгер және тест. Тегін.

Тақырып сабақтары: Валенттілік және формулалар

  1. Валенттілік: неше байланыс
  2. Формула құрастырамыз
  3. Жай және күрделі заттар