РусҚаз

Экзо- және эндотермиялық реакциялар

Химия · 9-сынып · Реакцияның жылу эффектісі · Сабақ 1 / 4

Интерактивті сабақты ашу ›Өз қолыңмен тәжірибе, дауыспен дәріс, ЖИ-тәлімгер және тест. Тегін.

Бұл не?

Сабақтың тақырыбы — «Экзо- және эндотермиялық реакциялар». Талдап көрейік. Суық түндегі алауды елестет: отын жанып, айналаның бәрін жылыта отырып, қызуын жомарттықпен бөліседі. Ал енді спорттық салқындатқыш пакетті еске түсір: оны басып, сілкіп қалсаң болды, ол бірден алақаныңда мұздай болып шыға келеді. Заттардың кез келген өзгерісі осындай алмасумен қатар жүреді: олар не жылуды қоршаған әлемге береді, не оны құныға ішіне тартып алады.

Экзо- және эндотермиялық реакциялар — Бұл не?

Бұл не үшін керек?

Реакциялардың жылуын басқару — электромобильдерге арналған қауіпсіз аккумуляторлар, SpaceX сияқты жобалардағы зымыран отыны және жасанды интеллектке арналған қуатты дата-орталықтардың жылу реттеу жүйелерін жасаудың іргетасы. Фармацевтикада және ақылды материалдарды жасауда инженерлер ағзаға немесе техникаға дәл қажет кезде жылуды сіңіретін немесе бөлетін құрамдарды жобалайды. Жасанды интеллект күрделі қоспаның энергетикалық балансын лезде есептей алады, бірақ химиялық стратегияны таңдайтын, тәжірибелер қоятын және физикалық әлемде қауіпсіз реакторлар құрастыратын — дәл адам. Жылу эффектілерін терең түсінетін адам әрқашан озық технологиялардың алмастырғысыз әзірлеушісі болып қала береді.

Экзо- және эндотермиялық реакциялар — Бұл не үшін керек?

Бұл қалай жұмыс істейді?

Кез келген химиялық реакцияда алдымен атомдар арасындағы ескі байланыстар үзіледі, және бұл процеске энергия әрқашан тек жұмсалады. Содан кейін атомдар жаңаша бірігіп, байланыстар түзеді, және бұл кезде энергия әрқашан бөлінеді. Егер жаңа молекулаларды құрастыру кезінде бөлінген энергия ескілерін бұзуға кеткеннен көп болса, артық жылу қоспаны қыздырып, сыртқа кетеді, ал егер энергия аз бөлінсе, реакция жетпей тұрған жылуды қоршаған ерітіндіден алып, оны салқындатады.

Экзо- және эндотермиялық реакциялар — Бұл қалай жұмыс істейді?

Аздап тарих

Он сегізінші ғасырдың соңында француз ғалымдары Антуан Лавуазье мен Пьер-Симон Лаплас тарихтағы алғашқы мұзды калориметрді құрастырды. Олар жанып жатқан көмірді немесе тәжірибедегі кішкентай жануардың тыныс алуын ұсақталған мұз толтырылған қос металл қабырғалардың ішіне орналастырып, ағып шыққан еріген судың массасы бойынша жылу мөлшерін дәл өлшеді. Бұл тапқыр тәжірибе термохимияның негізін қалап қана қоймай, тірі жандардың тыныс алуы физикалық тұрғыдан алғанда да баяу жану екенін дәлелдеді.

Экзо- және эндотермиялық реакциялар — Аздап тарих

Формула: жылу мөлшері

Калориметрде қанша энергия бөлінгенін немесе сіңірілгенін білу үшін қоспаның меншікті жылу сыйымдылығын, оның жалпы массасын және температураның өзгерісін көбейту керек. Меншікті жылу сыйымдылығы бір грамды бір градусқа қыздыру үшін қанша энергия қажет екенін көрсетеді, және су үшін бұл тұрақты кестелік сан. Ерітіндінің массасы әдетте граммен, ал температуралар айырмасы Цельсий градусымен өлшенеді, ол жүйенің қаншалықты ыстық немесе суық болғанын көрсетеді. Егер реагентті көбірек ерітіп, судың екі есе көп массасын сонша градусқа қыздырсаң, бөлінген жылу мөлшері дәл екі есе көп болады. Бұл тәуелділік былай оқылады: ку тең цэ көбейту эм көбейту дельта тэ.

  • Q = c · m · ΔTQ — жылу мөлшері, Дж
    c — меншікті жылу сыйымдылығы, Дж/(г·°C)
    m — ерітіндінің массасы, г
    ΔT — температураның өзгерісі, °C

Практикада не істейміз?

Ал енді практикалық тапсырманы орындап көрейік. Қазір экранда алдыңда виртуалды калориметр: бөлме температурасындағы, яғни жиырма градустағы жүз миллилитр таза суы бар жылу оқшауланған стақан, дәл термометр және график өрісі. Суға дайындалған үлгілерді кезекпен қос: сілті түйіршіктерін, селитраны, қышқыл мен сілтіні, лимон қышқылы бар соданы, сөндірілмеген әкті және спирт шамының жалынын. Термометр тілі мен графиктегі сызықты мұқият бақыла: қоспа қызып жатыр ма, әлде суып жатыр ма? Көргеніңе сүйеніп, әр жүргізілген тәжірибені қажетті себетке сүйреп апар — жылу бөлінетін экзотермиялыққа немесе жылу сіңірілетін эндотермиялыққа. Егер бірдеңе түсініксіз болып қалса — ештеңе етпейді, менен кез келген нәрсені сұра, мен міндетті түрде көмектесіп, түсіндіремін. Уайымдама!

Тәжірибедегі тапсырма

Калориметрде алты тәжірибенің бәрін жасап, оларды себеттерге бөліңіз: «экзо» (жылу бөлінеді) немесе «эндо» (жылу сіңіріледі).
Интерактивті сабақты ашу ›Өз қолыңмен тәжірибе, дауыспен дәріс, ЖИ-тәлімгер және тест. Тегін.

Тақырып сабақтары: Реакцияның жылу эффектісі

  1. Экзо- және эндотермиялық реакциялар
  2. Термохимиялық теңдеулер
  3. Байланыс энергиясы
  4. Отын және энергия