РусҚаз

Атом электр станциясы

Физика · 9-сынып · Атом ядросы · Сабақ 5 / 5

Интерактивті сабақты ашу ›Өз қолыңмен тәжірибе, дауыспен дәріс, ЖИ-тәлімгер және тест. Тегін.

Бұл не?

Сабақтың тақырыбы — «Атом электр станциясы». Талдап көрейік. Суды электрмен емес, көрінбейтін атом ядроларының бөліну энергиясымен қыздыратын алып қайнатқышты елестет. Атом станциясы — бұл атомдардың бөлінуінен шыққан ыстықты турбинаны айналдырып, тұтас қалаларға жарық беретін қуатты бу ағынына айналдыратын аса күрделі шәйнек. Бұл таза әрі таңғаларлықтай шоғырланған энергия көзі, мұнда уранның кішкентай таблеткасы тұтас эшелон көмірдің орнын басады.

Атом электр станциясы — Бұл не?

Бұл не үшін керек?

Нейрожелілердің қарқынды дамуымен бүкіл әлемдегі деректерді өңдеу орталықтарына күн мен жел тәулік бойы кепілдік бере алмайтын үздіксіз әрі таза энергияның орасан зор көлемі қажет. Ірі технологиялық корпорациялар жасанды интеллектің серверлік фермаларын үздіксіз қуаттандыру үшін атом станцияларымен тікелей келісімшарттар жасасып жатыр. Шағын ядролық реакторлар мұзжарғыштарда, сүңгуір қайықтарда және Ай мен Марстағы болашақ зерттеу базаларында алмастырғысыз. Жасанды интеллект жұмыс параметрлерін жақсы оңтайландырады, бірақ реактор физикасын терең түсіну, қорғаныс жүйелерін жобалау және шынайы әлемде негізгі шешімдер қабылдау әрқашан адамның ісі болады.

Атом электр станциясы — Бұл не үшін керек?

Бұл қалай жұмыс істейді?

Уранның ауыр ядросы баяу нейтронды қармап алғанда, ол екі жарықшаққа бөлініп, орасан көп жылу бөледі және екі-үш жаңа жылдам нейтронды лақтырып шығарады. Ұшып шыққан бұл бөлшектер келесі ядролармен соқтығысып, бөлінудің тізбекті реакциясын іске қосады. Процесс басқарылмайтын жарылысқа айналмауы үшін белсенді аймаққа артық нейтрондарды ашкөздікпен жұтатын бордан немесе кадмийден жасалған реттеуші өзектерді енгізеді. Су алып кеткен жылу энергиясы бу генераторына түседі, онда турбинаны және оған жалғанған электр генераторын айналдыратын жоғары қысымды бу өндіріледі.

Атом электр станциясы — Бұл қалай жұмыс істейді?

Аздап тарих

Әлемдегі алғашқы басқарылатын тізбекті реакцияны мың тоғыз жүз қырық екінші жылдың желтоқсанында Чикагодағы қараусыз қалған университет стадионының трибуналары астында Энрико Ферми басқарған физиктер тобы жүзеге асырды. Олардың қондырғысы графит кірпіштері мен уран шарларынан тұратын алып қабатты бәлішке ұқсайтын, ал ең сенімді апаттық қорғаныс жүйесі ұстап тұрған арқанды шауып, жұтатын өзекті төмен түсіруге дайын тұрған балталы көмекшіден тұрды. Эксперимент сәтті аяқталып, атом ядросының орасан зор қуатын пайыздың үлесіне дейінгі дәлдікпен бақылауға болатынын дәлелдеді.

Атом электр станциясы — Аздап тарих

Формула: көбею коэффициенті

Реакцияның өршіп жатқанын немесе сөніп бара жатқанын түсіну үшін физиктер бос нейтрондар ұрпақтарының ауысуын үздіксіз қадағалайды. Көбею коэффициенті ағымдағы ұрпақтағы нейтрондар санын алдыңғы ұрпақтағы нейтрондар санына бөлгенге тең. Егер бұл сан бірден үлкен болса, бөліністер саны көшкіндей артады, ал реактордың температурасы мен қуаты тез жоғарылайды. Егер коэффициент бірден кіші болса, нейтрондар пайда болғаннан гөрі тезірек жоғалады да, реакция сөне бастайды. Тек бірге дәл тең болғанда ғана реакторда энергияны тұрақты өндіретін орнықты, өзін-өзі қолдайтын күй орнайды.

  • k = N₂ / N₁k — нейтрондардың көбею коэффициенті, —
    N₂ — берілген ұрпақтағы нейтрондар саны, —
    N₁ — алдыңғы ұрпақтағы нейтрондар саны, —

Формула: электр станциясының пайдалы әрекет коэффициенті

Атом ядролары бөлінгенде босаған энергияның бәрі бірдей ақыр соңында пайдалы ток түрінде электр желісіне түспейді. Атом станциясының пайдалы әрекет коэффициенті өндірілетін электр қуатының реактордың толық жылу қуатына қатынасын жүз пайызға көбейткенге тең. Электр қуаты да, жылу қуаты да мегаваттпен өлшенеді. Термодинамика заңдары бойынша жылудың едәуір бөлігі салқындатқыштар мен бу конденсаторларына сөзсіз кетеді, сондықтан атом блоктарының көпшілігі үшін бұл коэффициент шамамен отыз үш пайызды құрайды. Ядролық жылудың әр мегаваттынан неғұрлым көп пайдалы электр алсақ, станция соғұрлым жетілдірілген әрі үнемді болады.

  • η = (Pэл / Pтепл) · 100 %η — пайдалы әрекет коэффициенті, %
    Pэл — станцияның электр қуаты, МВт
    Pтепл — реактордың жылу қуаты, МВт

Практикада не істейміз?

Ал енді практикалық тапсырманы орындап көрейік. Алдыңда жылу қуаты үш мың мегаватт реактордың виртуалды басқару қалқаны тұр, онда өзектер толық түсірілген, сорғылар сөндірілген, ал қуат небәрі пайыздың оннан бірін құрайды. Алдымен жылу тасымалдағыш қозғалып, белсенді аймақты салқындата бастауы үшін міндетті түрде айналым сорғыларын іске қос. Содан кейін басқарушы өзектерді біртіндеп көтер: көбею коэффициенті бірден асады да, қуат тілі жоғары қарай жүреді. Қуат жүз пайызға жақындағанда, көбею коэффициенті бірге қатаң тең болып, процесті тұрақтандыруы үшін өзектерді уақытында сәл тереңірек қайтар. Саған қуатты қатарынан бес секунд бойы тоқсан бестен жүз бес пайызға дейінгі дәлізде ұстап тұру керек. Егер бірдеңе түсініксіз болып қалса — ештеңе етпейді, менен кез келген нәрсені сұра, мен жауап беремін. Уайымдама.

Тәжірибедегі тапсырма

Сорғыларды қосып, өзектерді көтеріңіз де, реакторды 100 % қуатқа шығарыңыз. Қуатты қатарынан бес секунд 95-тен 105 %-ға дейін ұстап тұрыңыз.
Интерактивті сабақты ашу ›Өз қолыңмен тәжірибе, дауыспен дәріс, ЖИ-тәлімгер және тест. Тегін.

Тақырып сабақтары: Атом ядросы

  1. Радиоактивтілік
  2. Ядроның құрамы
  3. Ядролық реакциялар
  4. Радиация және денсаулық
  5. Атом электр станциясы