РусҚаз

Радиоактивтілік

Физика · 9-сынып · Атом ядросы · Сабақ 1 / 5

Интерактивті сабақты ашу ›Өз қолыңмен тәжірибе, дауыспен дәріс, ЖИ-тәлімгер және тест. Тегін.

Бұл не?

Сабақтың тақырыбы — «Радиоактивтілік». Талдап көрейік. Текшелерден құралған биік әрі орнықсыз мұнараны елестет: егер үстіне тым көп бөлшек қойсаң, ол тепе-теңдікке келу үшін кез келген сәтте артығын тастап жібереді. Кейбір ауыр немесе бөлшектерге шамадан тыс толы атом ядролары да дәл осылай әрекет етеді. Радиоактивтілік — бұл атомдардың орнықсыз ядроларының сыртқа бөлшектер мен энергияның қуатты үлестерін шығара отырып, өздігінен ыдырау қабілеті.

Радиоактивтілік — Бұл не?

Бұл не үшін керек?

Он жылдан кейін әлемге жасанды интеллект орталықтарының, автономды роботтардың және күн панельдері дәрменсіз болатын алыс ғарыш экспедицияларының жұмысы үшін орасан көп энергия қажет болады. Ядро физикасын түсіну марсоходтарға арналған шағын атомдық батареялардың, жаңа буынның қауіпсіз реакторларының және онкология кезінде өмір сақтайтын сәулелік терапияның негізінде жатыр. Жасанды интеллект бөлшектің траекториясын немесе қорғаныс экранының қалыңдығын лезде есептей алады, бірақ қауіпсіз қондырғыны жобалау, датчиктерді баптау және жүйенің шынайы әлемдегі жұмысын тексеру тек білікті инженердің қолынан келеді.

Радиоактивтілік — Бұл не үшін керек?

Бұл қалай жұмыс істейді?

Егер атом ядросының ішкі беріктігі жетіспесе, ол орнықтырақ күйге қайта құрылуға ұмтылады. Бұл кезде ядро екі протон мен екі нейтроннан тұратын ауыр топты — альфа-бөлшекті атып шығаруы, жылдам электронды — бета-бөлшекті лақтыруы немесе артық энергияны электромагниттік толқынның жарқылымен — гамма-кванттпен тастауы мүмкін. Сәулелердің әр түрінің өз электр заряды және өз өтімділігі бар: біреулерінен кәдімгі қағаз қорғайды, ал басқалары үшін қалың қорғасын қабаты керек.

Радиоактивтілік — Бұл қалай жұмыс істейді?

Аздап тарих

Он тоғызыншы ғасырдың соңында француз физигі Анри Беккерель уран тұзының кристалдарын кездейсоқ үстелдің қараңғы жәшігіне, мөлдір емес қара қағазға мықтап оралған фотопластинканың дәл үстіне салып қойған. Бірнеше күннен кейін пластинканы шығарып, ол таң қалды: жәшікке күн сәулесі өте алмаса да, онда кристалдардың анық сұлбасы көрініп тұрды. Осылайша ғалым уранның көрінбейтін энергияны өздігінен үздіксіз шығаратынын дәлелдеді.

Радиоактивтілік — Аздап тарих

Формула: радиоактивті ыдырау заңы

Бір нақты ядроның ыдырау сәтін болжау мүмкін емес, бірақ миллиардтаған атом үшін статистиканың темірдей заңы әрекет етеді. Ыдырамай қалған ядролар саны ядролардың бастапқы санын екінің минус ыдырау уақытының жартылай ыдырау периодына қатынасы дәрежесіне көбейту арқылы табылады. Мұнда эн әрпі берілген сәтке дейін аман қалған ядролар санын, эн нөл — атомдардың бастапқы санын, кіші тэ әрпі — секундпен алынған өткен уақытты, ал индексі екіден бір тэ — жартылай ыдырау периодын, яғни бар ядролардың дәл жартысы ыдырайтын уақытты білдіреді. Егер күту уақыты осындай бір периодқа ұзарса, ыдырамаған ядролар саны дәл екі есе азаяды.

  • N = N₀ · 2^(-t / T½)N — қалған ядролар саны, —
    N₀ — ядролардың бастапқы саны, —
    t — ыдырау уақыты, с
    T½ — жартылай ыдырау периоды, с

Практикада не істейміз?

Ал енді практикалық тапсырманы орындап көрейік. Қазір виртуалды стендте алдыңда көрінбейтін сәулелердің тұтас шоғын шығарып тұрған радийі бар контейнер тұр. Магнит өрісінің ауыстырғышын қосып, біртұтас ағын үш траекторияға қалай бөлінетінін көр: зарядталған бөлшектер доға бойымен әртүрлі жаққа ұшады, ал бейтарап сәуле түзу жүреді. Содан кейін қандай сәулелерді ұстап қалатынын анықтау үшін сәулелердің жолына кедергілерді — қағаз парағын және алюминий пластинасын сүйреп апар. Осыдан кейін ыдырау режиміне өтіп, таймерді іске қос та, ядролардың дәл жартысы ыдырайтын сәтті ұста. Егер бірдеңе түсініксіз болып қалса — ештеңе етпейді, менен кез келген нәрсені сұра, мен жауап беремін. Уайымдама.

Тәжірибедегі тапсырма

«Сәулелер» режимі: магнит өрісін қосып, әр сәуле қайда ауытқитынын біліңіз. Қағаз бен алюминийді қойыңыз — олар нені ұстайды? «Ыдырау» режимі: ядролардың жартысы ыдырағанша күтіңіз.
Интерактивті сабақты ашу ›Өз қолыңмен тәжірибе, дауыспен дәріс, ЖИ-тәлімгер және тест. Тегін.

Тақырып сабақтары: Атом ядросы

  1. Радиоактивтілік
  2. Ядроның құрамы
  3. Ядролық реакциялар
  4. Радиация және денсаулық
  5. Атом электр станциясы