РусҚаз

Электролиттер және электролиз

Физика · 10-сынып · Әртүрлі ортадағы ток · Сабақ 3 / 4

Интерактивті сабақты ашу ›Өз қолыңмен тәжірибе, дауыспен дәріс, ЖИ-тәлімгер және тест. Тегін.

Бұл не?

Сабақтың тақырыбы — «Электролиттер және электролиз». Талдап көрейік. Сен жылтыр хромдалған бөлшектерді немесе алтындалған әшекейлерді көрген шығарсың — көбінесе бұл жұқа металл қабатын тоқтың көмегімен жағады. Тұздардың, қышқылдардың және сілтілердің ерітінділері тоқ өткізеді, өйткені оларда иондар бар, және бұл кезде электродтарда зат бөлінеді. Міне, осы электролиз деп аталады.

Электролиттер және электролиз — Бұл не?

Бұл не үшін керек?

Электролиз — қазіргі өнеркәсіптің жұмыс құралы. Осылайша сымдар мен чиптерге арналған ең таза мысты, ұшақтар мен ноутбук корпустарына арналған алюминийді алады, ал микросхемалар зауыттарында процессорлардың ішіндегі өте жұқа мыс жолдарды электролизбен өсіреді. Электролизерлер суды сутек пен оттекке ыдыратады, ал телефондар мен электромобильдердің аккумуляторларында зарядтау кезінде де иондар жұмыс істейді. Жасанды интеллект режимді есептей алады, бірақ нақты қондырғыны баптау, жабынның неге тегіс емес шыққанын түсіну және нәтижені тексеру — иондардың қалай қозғалатынын түсінетін адамның ісі.

Электролиттер және электролиз — Бұл не үшін керек?

Бұл қалай жұмыс істейді?

Суда тұздың молекулалары иондарға ыдырайды — бұл электролиттік диссоциация. Мысалы, мыс купоросы мыстың оң иондары мен қышқыл қалдығының теріс иондарына ыдырайды. Тоқтың әсерінен оң иондар катодқа барады, онда электрондар алып, таза металл болып тұнады, ал теріс иондар — анодқа барады, және бұл кезде мыс анод бірте-бірте ериді. Металдардан айырмашылығы, қыздырғанда электролиттің кедергісі азаяды: иондар көбейеді және олар қозғалғыш болады.

Электролиттер және электролиз — Бұл қалай жұмыс істейді?

Аздап тарих

Он тоғызыншы ғасырдың отызыншы жылдарында ұста баласы, кітап түптеушінің шәкірті болып бастаған ағылшын ғалымы Майкл Фарадей дәл тәжірибелер арқылы электролиз заңдарын анықтады. Ол сондай-ақ біз әлі күнге дейін пайдаланатын сөздерді ғылымға енгізді: электрод, анод, катод, ион және электролит. Фарадей бөлінген заттың массасы тек ерітінді арқылы қандай заряд өткеніне ғана байланысты екенін көрсетті.

Электролиттер және электролиз — Аздап тарих

Формула: заттың массасы

Катодқа тұнған әрбір ион өз заряд үлесін және өз масса үлесін әкеледі, сондықтан заряд неғұрлым көп өтсе, зат соғұрлым көп тұнады. Бұл Фарадей заңы: эм тең ка көбейтілген и-ге және тэ-ге. Эм — бөлінген заттың килограммен берілген массасы, и — ампермен берілген тоқ күші, тэ — секундпен берілген уақыт, ал олардың көбейтіндісі — өткен заряд. Ка — электрохимиялық эквивалент, ол бір кулон қанша зат бөлетінін көрсетеді және үлкен эм-нің эн мен эф көбейтіндісіне бөлгеніне тең: үлкен эм — молярлық масса, эн — ионның заряды, эф — Фарадей тұрақтысы, шамамен моліне тоқсан алты мың бес жүз кулон. Егер тоқ күшін немесе уақытты екі есе арттырсаң, мыс екі есе көп тұнады.

  • m = k · I · tm — электродтағы заттың массасы, кг
    k — электрохимиялық эквивалент, кг/Кл
    I — тоқ күші, А
    t — уақыт, с
  • k = M / (n · F)M — молярлық масса, кг/моль
    n — ионның заряды, —
    F — Фарадей тұрақтысы, ≈ 96 500, Кл/моль

Формула: қажетті заряд

Берілген массаны алу үшін алдымен ерітінді арқылы қандай заряд өтуі керек екенін тапқан ыңғайлы. Фарадей заңынан мынау шығады: ку тең эм бөлінген ка-ға. Ал заряд — тоқ күшінің уақытқа көбейтіндісі: ку тең и көбейтілген тэ-ге. Ку — кулонмен берілген заряд, эм — қажетті масса, ка — электрохимиялық эквивалент, мыс үшін шамамен кулонына нөл бүтін мыңнан үш жүз жиырма тоғыз миллиграмм, и — ампермен берілген тоқ күші, тэ — секундпен берілген уақыт. Егер үлкенірек заряд керек болса, не тоқты арттыруға, не ұзағырақ күтуге болады, ал уақытты минуттан секундқа аударуды ұмытпа.

  • q = m / kq — заряд, Кл
    m — мыстың массасы, мг
    k — электрохимиялық эквивалент, ≈ 0,329, мг/Кл
  • q = I · tq — заряд, Кл
    I — тоқ күші, А
    t — уақыт, с

Практикада не істейміз?

Ал енді практикалық тапсырманы орындап көрейік. Сенің алдыңда мыс купоросы ерітіндісі бар ванна, мыс анод және таразының үстінде тұрған катод, қазір онда нөл грамм мыс бар. Саған катодқа дәл жарты грамм мыс тұндыру керек, жүзден бір грамм қатеге рұқсат етіледі. Алдымен бұл үшін қандай заряд керек екенін ку тең эм бөлінген ка-ға деген формула бойынша тап, содан кейін тоқ күші мен уақытты олардың көбейтіндісі осы зарядты беретіндей етіп таңда да, «Іске қосу» батырмасын бас. Бірліктерді қадағала: грамды миллиграмға, ал минутты секундқа аудар. Егер бір нәрсе түсініксіз қалса — ештеңе етпейді, менен кез келген нәрсені сұра, мен жауап беремін. Уайымдама.

Тәжірибедегі тапсырма

Таза катодқа 0,50 г мыс тұндырыңыз (ауытқу ±0,01 г). Ток күші мен уақытты таңдап, содан кейін «Іске қосу» батырмасын басыңыз.
Интерактивті сабақты ашу ›Өз қолыңмен тәжірибе, дауыспен дәріс, ЖИ-тәлімгер және тест. Тегін.

Тақырып сабақтары: Әртүрлі ортадағы ток

  1. Металдар: электрондық газ
  2. Жартылай өткізгіштер және диод
  3. Электролиттер және электролиз
  4. Газдар мен вакуум