Бұл не?
Сабақтың тақырыбы — «Жүрек: қақпақшалары бар сорғы». Талдап көрейік. Жүрек — жұдырықтай ғана сорғы, ол өмір бойы демалыссыз жұмыс істейді. Оның ішінде төрт бөлме сияқты төрт камера бар, ал олардың арасында метродағы турникет сияқты тек бір жаққа ғана ашылатын есік-қақпақшалар бар.
Бұл не үшін керек?
Жүректің жұмысын түсіну дәрігерлерге, медициналық техника инженерлеріне және денеге тағылатын құрылғыларды жасаушыларға қажет. Ақылды сағаттар, мысалы, «Эппл Вотч», қазірдің өзінде кардиограмма түсіріп, ырғақтың бұзылуын байқай алады, ал инженерлер жасанды қақпақшаларды, кардиостимуляторларды, тіпті жасанды жүректерді жасайды. Жасанды интеллект кардиограммалар мен суреттерді оқуға көмектеседі, бірақ нақты адамды қалай емдеу керектігін шешу, сенімді қақпақша жобалап, оны тексеру — осы сорғының қалай құрылғанын түсінетін адамдардың ісі.
Бұл қалай жұмыс істейді?
Жүректің оң жартысы көктамыр қанымен, сол жартысы күретамыр қанымен жұмыс істейді, және олар араласпайды. Жүрекшелер мен қарыншалардың арасында жармалы қақпақшалар тұрады — оң жақта үш жармалы, сол жақта қос жармалы, ал қолқаға және өкпе артериясына шығар жерде жартыай тәрізді қақпақшалар тұрады. Тамыр соғысы минутына жетпіс бес соққы болғанда бір цикл секундтың оннан сегізіне созылады: алдымен секундтың оннан біріне жүрекшелер жиырылады, содан кейін секундтың оннан үшіне қарыншалар жиырылады, ал тағы оннан төрт секундқа жалпы үзіліс созылады. Әр камера жұмыс істегеннен гөрі көбірек демалады, сондықтан жүрек өмір бойы шаршамайды.
Аздап тарих
Мың алты жүз жиырма сегізінші жылы ағылшын дәрігері Уильям Гарвей жүрек пен қанның қозғалысы туралы кітабын жариялады. Ол жүректің бір соққыда қанша қан итеретінін шамалап, оны соққылар санына көбейтті де, мынаны түсінді: бір сағатта жүрек арқылы адамның өз салмағынан да көп қан өтеді. Демек, ежелгі дәрігер Гален заманынан бері ойлағандай, қан бауырда қайтадан түзілмейді, ол шеңбер бойымен айналып жүреді. Гарвей көктамырлардағы қақпақшалардың қанды тек жүрекке қарай ғана өткізетінін де көрсетті.
Практикада не істейміз?
Ал енді практикалық тапсырманы орындап көрейік. Экранда жүректің кескіні: жүрекшелер мен қарыншалар, қуыс және өкпе көктамырлары, қолқа мен өкпе артериясы, ал анимация төрт есе баяулатылып жүріп тұр. Қазір тамыр соғысы минутына алпыс соққы, ал цикл тұп-тұтас бір секундқа созылады. Тамыр соғысын жетпіс беске қой да, циклдің қалай қысқаратынын көр, содан кейін фазаларды бақылап, жүректі дәл қарыншалар жиырылып жатқан сәтте тоқтат. Өзіңді қақпақшалар арқылы тексер: осы сәтте олардың қайсысы ашық, қайсысы жабық болуы керек және қан қайда ағады? Бірдеңе түсініксіз болып қалса, ештеңе етпейді, маған кез келген сұрақ қой, мен жауап беремін. Уайымдама.