РусҚаз

График астындағы аудан

Математика · 11-сынып · Интеграл · Сабақ 2 / 3

Интерактивті сабақты ашу ›Өз қолыңмен тәжірибе, дауыспен дәріс, ЖИ-тәлімгер және тест. Тегін.

Бұл не?

Сабақтың тақырыбы — «Графиктің астындағы аудан». Талдап көрейік. Үсті толқын тәрізді иілген қоршауды бояп, оған қанша бояу кететінін түсіну керек деп елестетші. Мұндай фигураның ауданына дайын формула жоқ, бірақ оны жіңішке тік тақтайларға кесіп, олардың аудандарын қосуға болады. Қисықтың астындағы фигураның ауданы интеграл деп, ал мұндай фигура қисықсызықты трапеция деп аталады.

График астындағы аудан — Бұл не?

Бұл не үшін керек?

Жинақталатын нәрсенің дерлік бәрі графиктің астындағы аудан ретінде есептеледі: күн электр станциясы бір күнде берген энергия, дата-орталық нейрожелі оқыту үшін жұмсаған электр қуаты, жылдамдық графигі бойынша зымыранның жолы, пациенттің сәулелену мөлшері. Компьютерлер мұндай аудандарды дәл осылай есептейді — кішкентай бөліктерге бөліп, қосады, бұл сандық интегралдау деп аталады. Бұл әдісті түсінетін адам бөліктердің қай жерде тым ірі екенін, қай жерде қателікке жол берілмейтінін және машинаның жауабын қалай тексеру керектігін көреді. Бұл инженерлерге, физиктерге, зерттеуші дәрігерлерге және деректер талдаушыларына керек.

График астындағы аудан — Бұл не үшін керек?

Бұл қалай жұмыс істейді?

Қисықтың астындағы кесіндіні бірдей жіңішке жолақтарға бөліп, әрқайсысын тіктөртбұрышпен алмастырамыз, оның биіктігі — жолақтың бір нүктесіндегі функцияның мәні. Тіктөртбұрыштар аудандарының қосындысы фигураның ауданына жуықтап тең. Биіктікті сол жақ шеті бойынша алсақ, өспелі функцияда кемшілік шығады, оң жақ шеті бойынша алсақ — артықшылық, ал нақты аудан шанышқыдағыдай олардың арасында қысылып қалады. Жолақтар неғұрлым жіңішке болса, шанышқы соғұрлым тар болады, және шекте екі қосынды да бір санға — интегралға жинақталады.

График астындағы аудан — Бұл қалай жұмыс істейді?

Аздап тарих

Ежелгі Грецияда-ақ Архимед параболалық сегменттің ауданын тапқан, ол оны барған сайын ұсақ үшбұрыштармен толтырып, ауданның белгілі бір саннан не үлкен, не кіші бола алмайтынын көрсеткен. Бұл бізде қолданылатын дәл сол шанышқы тәсілі еді, тек анализ пайда болудан екі мың жыл бұрын. Кейінірек, он тоғызыншы ғасырда Бернхард Риман интегралды дәл осындай қосындылар арқылы қатаң анықтады, сондықтан оларды қазір де Риман қосындылары деп атайды.

График астындағы аудан — Аздап тарих

Формула: аудан қосындылардың шегі ретінде

Аудан жолақтардан құралады: эф бірінші икстен көбейту дельта икс, қосу эф екінші икстен көбейту дельта икс, және солай эф эн-інші икстен көбейту дельта икске дейін. Бұл интегралдық қосынды: әр тіктөртбұрыштың биіктігі — функцияның мәні, ені — дельта икс. Жолақтардың эн саны шексіздікке ұмтылғанда, қосынды бір санға ұмтылады, және оны а-дан бэ-ға дейінгі эф икстен дэ икс интегралы деп жазады. Мұнда а мен бэ — кесіндінің шеттері, ал дэ икс бұлардың шексіз жіңішке жолақтар екенін еске салады. Эн неғұрлым үлкен болса, қосынды нақты ауданға соғұрлым жақын болады.

  • S ≈ f(x₁)·Δx + f(x₂)·Δx + … + f(xₙ)·ΔxS — қисықсызықты трапецияның ауданы, шаршы бірл.
    f(xᵢ) — i-інші тіктөртбұрыштың биіктігі, бірл.
    Δx — жолақтың ені, бірл.
    n — тіктөртбұрыштардың саны, —
  • S = ∫ₐᵇ f(x) dx∫ — интеграл таңбасы, —
    a — кесіндінің сол жақ шеті, бірл.
    b — кесіндінің оң жақ шеті, бірл.
    f(x) — интеграл таңбасының астындағы функция, —

Формула: жолақтың ені

Кесіндіні тең бөліктерге кесу үшін оның ұзындығын бөліктер санына бөлеміз: дельта икс тең бэ минус а бөлу эн. Мұнда бэ минус а — бүкіл кесіндінің ұзындығы, эн — неше тіктөртбұрыш алатынымыз, ал дельта икс — біреуінің ені, икс осімен бірдей бірліктерде. Егер эн-ді екі есе арттырсақ, әр жолақ екі есе жіңішке болады. Ал жолақтар неғұрлым жіңішке болса, жоғарғы және төменгі қосындылардың айырмасы соғұрлым аз, аудан соғұрлым дәл қысылады.

  • Δx = (b − a)/nΔx — бір жолақтың ені, бірл.
    a — кесіндінің сол жақ шеті, бірл.
    b — кесіндінің оң жақ шеті, бірл.
    n — жолақтардың саны, —

Практикада не істейміз?

Ал енді практикалық тапсырманы орындап көрейік. Экранда нөлден екіге дейінгі кесіндіде игрек тең икс квадрат параболасы тұр, оның астында қазір ені жарымнан болатын төрт сол жақ тіктөртбұрыш тұр. Төменгі және жоғарғы қосындыларға қара: олардың арасында қазір кең шанышқы, тұтас екі бірлік. Сенің мақсатың — тіктөртбұрыштардың эн санын арттырып, шанышқы оннан бірден кіші болғанша оның қалай тарылатынын бақылау. Заңдылықты байқап көр: эн-ді екі есе арттырғанда шанышқы неше есе кішірейеді — сонда керекті санды болжап таппай-ақ, шамалап есептеуге болады. Егер бірдеңе түсініксіз болып қалса — ештеңе етпейді, менен кез келген нәрсені сұра, мен жауап беремін. Уайымдама.

Тәжірибедегі тапсырма

[0; 2] кесіндісіндегі y = x² параболасының астындағы ауданды «шанышқыға» қысыңыз: жоғарғы және төменгі қосындылар 0,1-ден аз айырмашылықта болатын n-ді таңдаңыз.
Интерактивті сабақты ашу ›Өз қолыңмен тәжірибе, дауыспен дәріс, ЖИ-тәлімгер және тест. Тегін.

Тақырып сабақтары: Интеграл

  1. Алғашқы функция
  2. График астындағы аудан
  3. Ньютон — Лейбниц формуласы