Бұл не?
Сабақтың тақырыбы — «Теңсіздіктер жүйесі: ортақ бөлік». Талдап көрейік. Теңсіздіктер жүйесі — бір мезгілде орындалуы тиіс бірнеше шарт. Күртеше таңдағандағыдай: ол жылы әрі арзан болуы керек — екі талапты да қанағаттандыратындары ғана жарайды. Жүйенің жауабы — барлық шарт бірден орындалатын ортақ бөлік.
Бұл не үшін керек?
Нақты есептер ешқашан дерлік бір шартпен шектелмейді: дронның батареясы жеңіл әрі сыйымды болуы керек, дәрі әсер етуі әрі зиян келтірмеуі керек, чип жылдам болуы әрі қызып кетпеуі керек. Барлық шектеу бірден орындалатын режимді табу — инженерлік жобалау мен жоспарлаудың негізі. Жасанды интеллект нұсқаларды тез іріктейді, бірақ нақты әлемнен шектеулердің толық тізімін жинау және жауаптың олардың бәріне сай келетінін тексеру — адамның міндеті. Шарттардың ортақ бөлігін көре білетін адам жұмыс істейтін шешімдерді таба біледі.
Бұл қалай жұмыс істейді?
Жүйенің әр теңсіздігін бөлек шешіп, жауаптарды бір ортақ түзуде штрихпен белгілейміз. Жүйенің жауабы — штрихтар бір-бірімен беттесетін жер, яғни қиылысу. Мысалы, икс екіден үлкен және икс минус бірден үлкен болса, тек екіден үлкен икстер ғана жарайды: «үлкенінен үлкен». Жауаптың шеттерін оларды беретін теңсіздіктерден нүктенің түрімен бірге аламыз, ал ортақ нүктелер болмаса, жүйенің шешімі жоқ.
Аздап тарих
Сан түзуін сандар үшін, соның ішінде теріс сандар үшін де үйреншікті сурет ретінде алғашқылардың бірі болып он жетінші ғасырда ағылшын математигі Джон Валлис сипаттады. Осы қарапайым идеяның арқасында икске қойылған шарттарды тек жазып қана емес, салуға да, ал бірнеше шарттың қиылысуын көзбен көруге болатын болды. Бүгінде жүздеген және мыңдаған бір мезгілдегі шектеуі бар есептерді компьютерлер шешеді, бірақ олардың негізінде ортақ бөліктің дәл сол суреті жатыр.
Практикада не істейміз?
Ал енді практикалық тапсырманы орындап көрейік. Алдыңда төрт жүйенің біріншісі тұр: бұйра жақшадағы екі теңсіздік, ал әрқайсысының шешімі түзуде штрихпен көрсетіліп қойған. Қазір төменде тұрған жауап әзірге қате — штрихтар шынымен бір-бірімен қай жерде беттесетініне мұқият қара. Төменгі түзуде ортақ бөлікті сал: шекараны оны беретін теңсіздіктен таңда және нүктенің дұрыс түрін таңда. Өзіңді мән қою арқылы тексер: жауабыңнан бір сан алып, оның екі теңсіздікке де сай келетініне көз жеткіз. Келесі жүйелерде ортақ бөліктің болмауы да мүмкін екеніне дайын бол. Егер бірдеңе түсініксіз болып қалса — ештеңе етпейді, менен кез келген нәрсені сұра, мен жауап беремін. Уайымдама.