Бұл не?
Сабақтың тақырыбы — «Тізімдер: индекстер және сұрыптап шығу». Талдап көрейік. Вагондардан тұратын пойызды елестет: әр вагонның өз нөмірі бар, және әрқайсысында өз жүгі бар. Бағдарламадағы тізім де — осындай пойыз: ол бір атаумен көп мәнді сақтайды, мысалы бір апталық температураларды. Керекті мәнді алу үшін вагонның нөмірін — индексті айтасың.
Бұл не үшін керек?
Әлемдегі деректердің барлығы дерлік — тізімдер: электр станциясындағы датчиктердің көрсеткіштері, ұшқышсыз аппарат камерасының кадрлары, пациенттің әр секундтағы тамыр соғысы, дүкендегі тапсырыстар. Жасанды интеллект те сандардың ұзын тізімдерімен жұмыс істейді. Жасанды интеллект цикл жаза алады, бірақ қай элемент керек екенін түсіну, нөмірде бірге қателеспеу және жауапты нақты деректерде тексеру — адамның міндеті. Тізімдермен сенімді жұмыс істей алатын адам метеостанциядан медицинаға дейінгі кез келген деректі түсіне алады.
Бұл қалай жұмыс істейді?
Тізімнің элементтерін тік жақшаның ішіне үтір арқылы жазады, ал «лен» функциясы олардың қанша екенін айтады. Индекстер нөлден бастап саналады: индексі нөл элемент — бірінші, индексі үш — төртінші, ал минус бір — соңғысы, және тізімнің шетінен тыс индексті сұрасаң, индекс қатесін аласың. Тізімді өзгертуге болады: элементті нөмірі бойынша ауыстыру немесе «эппенд» әдісімен соңына жаңасын қосу. Барлық элементті сұрыптап шығуға «фор» циклы көмектеседі, ал нөмірі де керек болса — тізім ұзындығынан алынған «рэйндж» бойынша цикл.
Аздап тарих
Мың тоғыз жүз елу сегізінші жылы америкалық ғалым Джон Маккарти толығымен тізімдерге құрылған Лисп тілін жасады: онда деректер де, бағдарламаның өзі де тізім ретінде жазылады. Атауы да солай таратылады — «тізімдерді өңдеу». Лисп әлі күнге дейін қолданылып жүрген ең көне тілдердің біріне айналды, ал тізімдермен жұмыс Питонды қоса алғанда кез келген заманауи тілге енді.
Практикада не істейміз?
Ал енді практикалық тапсырманы орындап көрейік. Алдыңда Питонның шағын ортасы, ал редакторда бір апталық температуралар тізімі тұр, және бағдарлама бірінші күнді, соңғы күнді және барлығы неше күн екенін басып шығарады — іске қосып, қара. Енді ең жылы күн функциясын жаз: ол температуралар тізімін алып, күндерді бірден бастап санағанда ең жылы күннің нөмірін қайтарады, ал мұндай күндер бірнешеу болса — біріншісінің нөмірін. Бірінші элементтің индексі қандай екенін және индексті күн нөміріне қалай айналдыру керегін ойлан. Бағдарламаны қадамдап өтіп, жадқа қара, содан кейін автотексеруді іске қос. Бірдеңе түсініксіз болып қалса — ештеңе етпейді, менен кез келген нәрсені сұра, жауап беремін. Уайымдама.