Бұл не?
Сабақтың тақырыбы — «Негіздер және индикаторлар». Талдап көрейік. Қолыңа кәдімгі сабын тигендегі сезімді есіңе түсір — ол тайғанақ, ал егер сызат болса, теріні сәл ашытады. Ерітіндіде негіздер шамамен осылай әрекет етеді: бұл металл атомынан және бір немесе бірнеше гидроксотоптан тұратын заттардың ерекше класы. Еритін негіздерді сілтілер деп атайды, олар көзге көрінбейтін сияны айқындағандай, арнайы индикатор заттардың түсін лезде өзгерте алады.
Бұл не үшін керек?
Сілтілер электромобильдерге арналған қазіргі литий аккумуляторларын өндіруде, микропроцессорларға арналған кремний пластиналарын өңдеуде және ауаны көмірқышқыл газынан тазарту жүйелерінде таптырмайды. Он жылдан кейін роботтар мен нейрожелілер дәрілерді күнделікті синтездеуді және химия зауыттарындағы бақылауды өз мойнына алады. Бірақ түбегейлі жаңа электролиттерді жобалау, өнеркәсіптік ағынды суларды тазартуды баптау және жасанды интеллектіге дұрыс инженерлік міндеттер қою тек химияны терең түсінетін адамның қолынан келеді.
Бұл қалай жұмыс істейді?
Әрбір негізде металл өзінің жанында гидроксотоптарды ұстап тұрады, және олардың саны металдың өз валенттілігіне тең. Сілті суда ерігенде бұл топтар босап, химиктер сілтілік деп атайтын ерекше орта түзеді. Индикаторлардың молекулалары осы ортаға жауап береді, өз құрылысын өзгертіп, жарықты басқаша шағылыстырады, сондықтан ерітінді таңқурай түсті, көк немесе сары болып жарқ ете қалады.
Аздап тарих
Он жетінші ғасырда ағылшын ғалымы Роберт Бойль өз зертханасында шегіргүл жапырақшаларына кездейсоқ қышқыл тамызып алып, қою көк гүлдердің ашық қызыл болып кеткенін таң қала байқады. Бұл өзгеріске қызығып, ол әртүрлі өсімдіктердің қайнатпаларын сілтілер мен қышқылдарға тексере бастады да, ақырында ерекше тау қынасынан лакмус қағазын жасады.
Практикада не істейміз?
Ал енді практикалық тапсырманы орындап көрейік. Алдыңда А, Б және В әріптері жазылған үш сынауық тұр, оларға сырт көрінісі мүлдем бірдей мөлдір сұйықтықтар құйылған: қышқыл, сілті және таза су. Сенің қолыңда үш индикатор бар: лакмус, метилоранж және фенолфталеин. Индикаторлардың тамшыларын сынауықтарға кезекпен қосып, қайсысында ерітінді таңқурай түсті болатынын, қайсысында сарғаятынын, ал қайсысында түсі мүлдем өзгермейтінін мұқият бақыла. Көрген түстеріңді ерітінділердің қасиеттерімен салыстырып, дұрыс жазуларды сынауықтарға апар да, жауабыңды тексеруге жібер. Бірдеңе түсініксіз болып қалса — ештеңе етпейді, менен кез келген нәрсені сұра, мен жауап беремін. Уайымдама.