РусҚаз

Механизмнің ПӘК-і

Физика · 7-сынып · Блоктар және көлбеу жазықтық · Сабақ 4 / 4

Интерактивті сабақты ашу ›Өз қолыңмен тәжірибе, дауыспен дәріс, ЖИ-тәлімгер және тест. Тегін.

Бұл не?

Сабақтың тақырыбы — «Механизмнің пайдалы әрекет коэффициенті». Талдап көрейік. Ауыр доңғалақты чемоданды тік баспалдақпен сүйреудің орнына ұзын жайпақ пандус бойымен домалатып бара жатырсың деп елестет. Көтеру әлдеқайда жеңілдеді, бірақ ұзағырақ жүруге тура келді, оның үстіне доңғалақтар қозғалысқа қарсыласып, сыбдырлайды. Нәтижесінде сен жүкті жай ғана тура жоғары көтергендегіден сәл көбірек күш жұмсадың, міне, пайдалы нәтиже мен жұмсалған барлық күш-жігер арасындағы осы айырмашылықты физикада пайдалы әрекет коэффициентінің көмегімен бағалайды.

Механизмнің ПӘК-і — Бұл не?

Бұл не үшін керек?

Он жылдан кейін қоймалар мен зауыттардағы миллиондаған адам тәрізді роботтар мен автономды манипуляторлар жүктерді үздіксіз тасымалдайтын болады, ал дрондар мен марсоходтар батарея энергиясының әрбір миллиджоулін үнемдейді. Бостон Дайнемикс немесе Тесла сияқты компаниялардағы инженерлер техника қайта зарядсыз ұзағырақ жұмыс істеуі үшін жетектердің, рычагтардың және редукторлардың тиімділігінің әрбір пайызы үшін күреседі. Жасанды интеллект бөлшектің пішінін немесе қозғалыс траекториясын лезде есептей алады, бірақ тек физиканы терең түсінетін адам ғана үйкеліске кететін жасырын шығындарды байқап, оңтайлы құрылымды таңдап, роботтарға дұрыс техникалық міндет қоя алады. Нақты материалдық әлемдегі қозғалыстың құнын түсінетін адам әрқашан тек код жазатындарды басқаратын болады.

Механизмнің ПӘК-і — Бұл не үшін керек?

Бұл қалай жұмыс істейді?

Кез келген механизм — мейлі ол көлбеу тақтай болсын, мейлі жылжымалы блок болсын — азырақ күш түсіруге мүмкіндік беріп, өмірімізді жеңілдетеді, бірақ табиғатта жұмыстан тегін ұтыс болмайды. Біз күштен ұтамыз, алайда қолдың жүріп өтуге тиіс қашықтығынан дәл сонша есе ұтыламыз. Оның үстіне нақты әлемде әрқашан үйкеліс пен механизм бөлшектерінің өз салмағы болады, сондықтан түсірілген энергияның бір бөлігі сөзсіз жылуға айналады. Нәтижесінде жүкті көтеру бойынша пайдалы жұмыс әрқашан біз қозғалысқа жұмсаған толық жұмыстан аз болып шығады.

Механизмнің ПӘК-і — Бұл қалай жұмыс істейді?

Аздап тарих

Қайта өрлеу дәуірінде-ақ ұлы Леонардо да Винчи үйкелісті зерттеп, мәңгілік қозғалтқыш жасау мүмкін емес деген қорытындыға келді, өйткені механизмдер энергияның бір бөлігін сөзсіз жоғалтады. Кейінірек француз физигі әрі инженері Сади Карно бұл идеяларды дамытып, кез келген нақты процестің кемелдік шегі бар екенін, ал атқарылған жұмыс жұмсалған энергиядан аспайтынын көрсетті.

Механизмнің ПӘК-і — Аздап тарих

Формула: пайдалы және толық жұмыс

Жұмыстың физикалық мағынасы — күштің осы күштің әсер ету бағытында жүрілген жолға көбейтіндісі. Пайдалы жұмыс — біздің әрекетіміздің мақсаты, яғни салмағы пэ жүкті аш биіктігіне көтеру, және сөзбен біз былай айтамыз: а пайдалы пэ-ні аш-қа көбейткенге тең. Толық немесе жұмсалған жұмыс — қолымыздың эс жолы бойымен эф күшін түсіріп атқарғанының бәрі, яғни а толық эф-ті эс-ке көбейткенге тең. Жұмыс джоульмен, салмақ пен күш — ньютонмен, ал қашықтықтар метрмен өлшенеді. Егер тақтайдың ұзындығын арттырсақ, тарту күші азаяды, бірақ жол ұзарады, сондықтан толық жұмыс бәрібір айтарлықтай болып қала береді.

  • Aпол = P · hAпол — пайдалы жұмыс, Дж
    P — жүктің салмағы, Н
    h — көтерілу биіктігі, м
  • Aполн = F · sAполн — толық (жұмсалған) жұмыс, Дж
    F — тарту күші, Н
    s — жүрілген жол, м

Формула: пайдалы әрекет коэффициенті

Пайдалы әрекет коэффициенті біз жұмсаған бүкіл энергияның қандай үлесі пайдалы нәтижеге айналғанын көрсетеді. Көрнекі шама алу үшін біз пайдалы жұмысты толық жұмысқа бөліп, жүз пайызға көбейтеміз. Бұл формуланы дауыстап былай оқиды: эта а пайдалыны а толыққа бөліп, жүз пайызға көбейткенге тең. Гректің эта әрпі пайдалы әрекет коэффициентін білдіреді және пайызбен өрнектеледі. Егер механизмдегі үйкеліс үлкен болса, толық жұмыс қатты өседі, демек, пайдалы әрекет коэффициентінің мәні сөзсіз азаяды.

  • η = (Aпол / Aполн) · 100%η — пайдалы әрекет коэффициенті, %
    Aпол — пайдалы жұмыс, Дж
    Aполн — толық жұмыс, Дж

Практикада не істейміз?

Ал енді практикалық тапсырманы орындап көрейік. Сенің алдыңда виртуалды стендте көлбеу жазықтық орнатылған: ұзындығы қырық сантиметр тақтай жиырма сантиметр биіктікке көтерілген, ал оның табанында динамометр бекітілген, салмағы алты ньютон білеуше жатыр. Саған динамометрді тақтай бойымен жоғары қарай бірқалыпты тартып, тарту күшін белгілеп, көтерудің тиімділігін табу үшін пайдалы және толық жұмысты есептеу керек болады. Содан кейін сен бұл тәжірибені сексен сантиметрлік ұзынырақ тақтай үшін қайталап, олардың көрсеткіштерін салыстырасың да, жылжымалы блокқа көшесің. Әр тәжірибе үшін салмақ пен биіктік арқылы пайдалы жұмыстың формуласын, күш пен жол арқылы толық жұмыстың формуласын пайдалан, содан кейін пайдалының жұмсалғанға қатынасын есепте. Егер бір нәрсе түсініксіз қалса — ештеңе етпейді, менен кез келген нәрсені сұра, мен жауап беремін. Уайымдама.

Тәжірибедегі тапсырма

Көлбеу жазықтықтың ПӘК-ін табыңыз: 6 Н білеушені 40 см және 80 см тақтай бойымен 20 см биіктікке сүйреп, қайсысының ПӘК-і үлкен екенін шешіңіз. Содан кейін 4 Н жүгі бар салмағы 1 Н жылжымалы блоктың ПӘК-ін табыңыз.
Интерактивті сабақты ашу ›Өз қолыңмен тәжірибе, дауыспен дәріс, ЖИ-тәлімгер және тест. Тегін.

Тақырып сабақтары: Блоктар және көлбеу жазықтық

  1. Қозғалмайтын және қозғалмалы блок
  2. Полиспаст
  3. Көлбеу жазықтық
  4. Механизмнің ПӘК-і