РусҚаз

Фарадей тәжірибелері

Физика · 9-сынып · Электромагниттік индукция · Сабақ 1 / 5

Интерактивті сабақты ашу ›Өз қолыңмен тәжірибе, дауыспен дәріс, ЖИ-тәлімгер және тест. Тегін.

Бұл не?

Сабақтың тақырыбы — «Фарадей тәжірибелері». Талдап көрейік. Желдегі айналғышты елестет: жел соғып тұрғанда қалақтары айналады, ал жел басылса — бәрі тоқтайды. Электрмен де осыған ұқсас жағдай болады: егер кәдімгі магнитті сым орамының жанында қозғалтсаң, сымда өздігінен электр тогы жүре бастайды. Қозғалыс пен магниттен токтың осылай таңғажайып пайда болуын физиктер электромагниттік индукция деп атайды.

Фарадей тәжірибелері — Бұл не?

Бұл не үшін керек?

Дәл осы қағидаға қазіргі өркениеттің барлығы дерлік сүйенеді, өйткені электр станцияларындағы алып генераторлар осылай жұмыс істейді. Бөгеттегі су немесе бу турбинаны айналдырғанда, магниттер орамалардың ішінде айналады, және біздің розеткаларымызда жарық пайда болады. Ас үйдегі индукциялық плиталар, смартфондарға арналған сымсыз зарядтағыштар, тіпті гитаралардағы датчиктер де индукцияның ашылуының арқасында жұмыс істейді.

Фарадей тәжірибелері — Бұл не үшін керек?

Бұл қалай жұмыс істейді?

Кез келген магниттің айналасында көзге көрінбейтін магнит өрісі бар, оны көптеген жіңішке күш жіптері түрінде елестетуге болады. Біз магнитті катушка орамдары арқылы қозғалтқанда, оның ішіндегі осы жіптердің саны үнемі өзгереді, және бұл өзгеріс металдағы электрондарды қозғалысқа итермелейді. Мұндағы ең маңыздысы — дәл қозғалыс: егер магнит орнында қатып қалса, тіпті катушканың нақ өзегінде болса да, ток бірден жоғалады, өйткені өріс өзгеруін тоқтатты.

Фарадей тәжірибелері — Бұл қалай жұмыс істейді?

Аздап тарих

Ағылшын ғалымы Майкл Фарадей магнетизм электр тудыра алады деп қасарыса сеніп, он жылға жуық қалтасында магнит пен сым алып жүрді. Мың сегіз жүз отыз бірінші жылдың тамызында ол темір сақинаға екі катушка орап, бір тізбектегі токты қосу және ажырату сәтінде екінші тізбектегі аспаптың тілшесі сәл дірілдейтінін байқады. Осылайша Фарадей жұмбақтың шешімі магниттің жай бар болуында емес, оның өзгерісінде немесе қозғалысында екенін түсінді.

Фарадей тәжірибелері — Аздап тарих

Формула: электромагниттік индукция заңы

Бұл заң катушкада қандай электр қозғаушы күш пайда болып, тізбек бойымен токты жүргізетінін түсіндіреді. Формула былай естіледі: индукцияның электр қозғаушы күші орам санын магнит ағынының дельтасына көбейтіп, уақыт дельтасына бөлгенге минус таңбасымен тең. Пайда болатын электр қозғаушы күш вольтпен өлшенеді, эн — катушканың орам саны, ал дельта фи-ді дельта тэ-ге бөлгенде магнит ағынының әр секунд сайын қаншалықты жылдам өзгеретіні шығады. Минус таңбасы Ленц ережесін бейнелейді: ток әрқашан өзінің жеке өрісімен магниттің енуіне кедергі келтіретіндей болып туады. Магнитті неғұрлым шұғыл тартсаң және катушкадағы орам неғұрлым көп болса, электр серпілісі соғұрлым қуатты болады.

  • ℰ = −N · ΔΦ / Δtℰ — индукция ЭҚК-сы, В
    N — орам саны, —
    ΔΦ — магнит ағынының өзгерісі, Вб
    Δt — уақыт аралығы, с

Практикада не істейміз?

Ал енді практикалық тапсырманы орындап көрейік. Қазір алдыңда виртуалды стендте гальванометрге жалғанған екі жүз орамды катушка және оған солтүстік полюсімен бағытталған жолақ магнит тұр. Сенің міндетің — магнитті орнынан қозғап, тілше оңға үш бөліктен көп ауытқитындай етіп оны катушкаға жеткілікті жылдам енгізу, содан кейін солға ауытқу үшін оны шұғыл кері суыру. Осыдан кейін магнитті катушканың ішіне баяу кіргізіп, қозғалмайтын магнит кезінде ток жүре ме, соны тексеру үшін оны сол жерде толық тоқтат. Қозғалысыңның жылдамдығы мен бағыты тілшенің әрекетіне қалай әсер ететінін ойлан. Бір нәрсе түсініксіз қалса — ештеңе етпейді, менен кез келген нәрсені сұра, жауап беремін. Уайымдама.

Тәжірибедегі тапсырма

Гальванометр тілі оңға 3 бөліктен артық және солға 3 бөліктен артық ауытқитындай магнитті қозғаңыз. Содан кейін магнитті катушка ішінде қалдырып, тілге қараңыз.
Интерактивті сабақты ашу ›Өз қолыңмен тәжірибе, дауыспен дәріс, ЖИ-тәлімгер және тест. Тегін.

Тақырып сабақтары: Электромагниттік индукция

  1. Фарадей тәжірибелері
  2. Айнымалы ток генераторы
  3. Трансформатор
  4. Өздік индукция және магнит өрісінің энергиясы
  5. Электромагниттік толқындар