РусҚаз

Микроскоп

Биология · 7-сынып · Тіршілікті қалай зерттейді · Сабақ 2 / 3

Интерактивті сабақты ашу ›Өз қолыңмен тәжірибе, дауыспен дәріс, ЖИ-тәлімгер және тест. Тегін.

Бұл не?

Сабақтың тақырыбы — «Микроскоп». Талдап көрейік. Жасушалар соншалықты кішкентай, оларды көзбен көру мүмкін емес — оларды ондаған және жүздеген есе үлкейтетін жарық микроскобы керек. Ол бірінің артына бірі қойылған екі лупа сияқты жұмыс істейді: біріншісі затты үлкейтеді, ал екіншісі — үлкейтіліп қойған кескінді.

Микроскоп — Бұл не?

Бұл не үшін керек?

Микроскоп биологтар мен дәрігерлердің басты құралы болып қала береді: микроскоп астындағы жасушалар бойынша диагноз қояды, қанды тексереді және ісік жасушаларын іздейді. Электрондық және флуоресценттік микроскоптар инженерлерге чиптер мен жаңа материалдардың бөлшектерін көруге, ал дәрі әзірлеушілерге тірі жасушаларды бақылауға көмектеседі. Бүгіннің өзінде жасанды интеллект суреттерден ауру жасушаларды табуға көмектеседі, ал он жылдан кейін мұндай жүйелер әлдеқайда көп болады. Бірақ препаратты дұрыс дайындап, микроскопты баптап, алгоритмнің қателескенін түсінетін — микроскопқа өзі қарай білетін адам.

Микроскоп — Бұл не үшін керек?

Бұл қалай жұмыс істейді?

Шамнан шыққан жарық төменнен жұқа мөлдір препарат арқылы, сосын препараттың дәл үстінде тұрған объектив арқылы және көз қарайтын окуляр арқылы өтеді. Объектив алғашқы үлкейтілген кескінді береді, ал окуляр оны тағы бір рет үлкейтеді. Диафрагма препаратқа қанша жарық түсетінін реттейді, ал бұрандалар — үлкені және кішкентай микробұранда — кескінді анықтайды. Микроскоптағы кескін төңкерілген, сондықтан шыныны оңға жылжытсаң, сурет солға кетеді.

Микроскоп — Бұл қалай жұмыс істейді?

Аздап тарих

1665 жылы ағылшын Роберт Гук өз микроскобымен тығынның жұқа кесіндісін қарап, ара ұясына ұқсайтын көптеген кішкентай бос ұяшықтарды көрді. Ол оларды жасушалар деп атады — бұл сөз биологияға осылай енді. Сәл кейінірек өз линзаларын өзі тегістеген голландиялық мата саудагері Антони ван Левенгук су тамшысындағы тірі бір жасушалы тіршілік иелерін алғаш рет көрді.

Микроскоп — Аздап тарих

Формула: микроскоптың үлкейтуі

Объектив затты бірнеше есе үлкейтеді, ал окуляр үлкейтіліп қойған кескінді үлкейтеді, сондықтан үлкейтулер қосылмайды, көбейтіледі. Былай оқылады: микроскоптың үлкейтуі окулярдың үлкейтуін объективтің үлкейтуіне көбейткенге тең. Үш шама да — кескіннің заттан неше есе үлкен екенін көрсететін жай сандар. Мысалы, он есе окуляр мен қырық есе объектив төрт жүз есе үлкейту береді. Егер үлкейтуі үлкен объективті қойсаң, жасушалар ірірек болады, бірақ көру өрісі тарылып, көбірек жарық керек болады, сондықтан нысанды әрқашан алдымен кіші объективпен табады.

  • Г = Гок · ГобГ — микроскоптың үлкейтуі, —
    Гок — окулярдың үлкейтуі, —
    Гоб — объективтің үлкейтуі, —
  • 10 · 40 = 40010 — окулярдың үлкейтуі, —
    40 — объективтің үлкейтуі, —
    400 — микроскоптың үлкейтуі, —

Практикада не істейміз?

Ал енді практикалық тапсырманы орындап көрейік. Алдыңда пияз қабықшасының препараты бар жарық микроскобы: он есе окуляр және төрт есе кіші объектив тұр, жарық сөндірулі, диафрагма сәл ашық, ал өрістің ортасында — бос шыны. Ретімен жүр: жарықты қосып, диафрагманы көбірек аш, қабықша ортаға келетіндей препаратты жылжыт та, кескінді анықта. Ядролар көрінетіндей болуы үшін препаратты йодпен боя, үлкейту төрт жүз есе болатындай үлкен объективке ауыс та, анықтықты тек микробұрандамен ақырын бұрап ретте. Жасушадан қараңғы ядроны тауып, оны бас — және кескіннің төңкерілген екенін ұмытпа. Бірдеңе түсініксіз қалса — ештеңе етпейді, менен кез келген нәрсені сұра, мен жауап беремін. Уайымдама.

Тәжірибедегі тапсырма

Пияз қабығының жасушаларын 400× үлкейтумен қараңыз: препаратты йодпен бояп, фокусты реттеңіз де, жасуша ядросын басыңыз.
Интерактивті сабақты ашу ›Өз қолыңмен тәжірибе, дауыспен дәріс, ЖИ-тәлімгер және тест. Тегін.

Тақырып сабақтары: Тіршілікті қалай зерттейді

  1. Бақылау және эксперимент
  2. Микроскоп
  3. Тәжірибені қалай жасау керек