Бұл не?
Сабақтың тақырыбы — «Периметр және аудан». Талдап көрейік. Периметр — фигураның бүкіл шекарасының ұзындығы, оны жиегімен айналып шыққанда қанша жүру керек болатыны. Аудан — фигураның ішінде қанша орын алатыны, оған қанша шаршы сыятыны. Бақшаны елестет: айналасындағы шарбақтың ұзындығы — периметр, ал ішіне қанша жүйек сыятыны — аудан.
Бұл не үшін керек?
Периметр мен ауданды сәулетшілер, құрылысшылар, фермерлер, интерьер дизайнерлері және инженерлер есептейді: қабырға бойымен қанша кабель керек, еденге қанша плитка керек, шатырға қанша күн панелі сыяды. Тіпті микросхемаларда да кішкентай кристалға мүмкіндігінше көп элементті қалай орналастыру маңызды. Жобалау бағдарламалары бәрін өздері есептейді, бірақ қандай пішіннің тиімдірек екенін ойлап табу және есептеудің шындыққа сәйкес келмейтінін байқау тек адамның қолынан келеді. Шекара мен ішіндегінің айырмашылығын түсінетін адам материалдың әрбір артық бірлігі маңызды жерде ақылға қонымды шешім қабылдайды.
Бұл қалай жұмыс істейді?
Периметрді табу үшін барлық қабырғалардың ұзындықтарын қосамыз, ал тіктөртбұрыштың екі жұп тең қабырғасы бар, сондықтан ұзындық пен енді қосып, екі еселеу жеткілікті. Ауданды шаршылармен өлшейді: бір шаршы метр — қабырғасы бір метр шаршы. Тіктөртбұрышта шаршылар тегіс қатармен тұрады, сондықтан олардың саны ұзындық пен еннің көбейтіндісіне тең. Бұл сабақтың басты жаңалығы: шарбағы бірдей екі тіктөртбұрыштың ішіндегі ауданы мүлдем әртүрлі болып шығуы мүмкін.
Аздап тарих
Карфагенді негізін қалаушы Дидона патшайым туралы көне аңыз бар: оған бір өгіздің терісі жабатындай жер алуға рұқсат берілген. Ол терісін жіңішке таспаға кесіп, сонымен теңіз жағасындағы үлкен телімді қоршап алған. Бұл тек аңыз, бірақ шекарасының ұзындығы берілген болса, қандай фигура ең үлкен ауданды қамтиды деген есепті математиктер содан бері Дидона есебі деп атайды.
Формула: тіктөртбұрыштың периметрі
Пэ екіні а мен бэ-ның қосындысына көбейткенге тең. Неге солай: тіктөртбұрыштың ұзындығы а болатын екі қабырғасы және ұзындығы бэ болатын екі қабырғасы бар, демек, оны айналып шыққанда біз а қосу бэ-ны екі рет жүреміз. Мұнда а — ұзындық, бэ — ен, ал пэ — периметр, бәрі метрмен немесе сантиметрмен, яғни ұзындық бірліктерімен. Егер ұзындықты бір метрге арттырсақ, периметр екі метрге өседі. Қора туралы есепте периметр — сенде бар тордың ұзындығы.
P = 2 · (a + b)P — периметр, м
a — ұзындық, м
b — ен, м
Формула: тіктөртбұрыштың ауданы
Эс а көбейту бэ-ға тең. Тіктөртбұрышта бэ қатар бар, ал әр қатарда бір шаршы метрден а шаршы бар, сондықтан олардың барлығы а көбейту бэ. Мұнда а мен бэ — метрмен алынған ұзындық пен ен, ал аудан эс — шаршы метрмен. Егер ұзындықты екі есе арттырсақ, аудан да екі есе өседі. Бірақ басқа нәрсе қызық: егер ұзындықты арттырып, енді сонша азайтсақ, периметр өзгермейді, ал аудан — өзгереді.
S = a · bS — аудан, м²
a — ұзындық, м
b — ен, м
Практикада не істейміз?
Ал енді практикалық тапсырманы орындап көрейік. Алдыңда торкөзді алаң тұр, онда бір торкөз — бір метрге бір метр шаршы, ал онда төрт метрге үш метр тіктөртбұрыш бар, қасында оның периметрі мен ауданы бірден есептеледі. Сенде жиырма метр тор бар, және сонымен ауданы ең үлкен болатын тауықтарға арналған тіктөртбұрышты қораны қоршау керек. Ұзындық пен енді периметр дәл жиырма метр болатындай етіп өзгертіп, әр нұсқада қандай аудан шығатынын жазып отыр. Нұсқаларды бір-бірімен салыстырып, қандай пішінде тауықтар ең көп сыятынын ойлан. Бірдеңе түсініксіз болып қалса — оқасы жоқ, менен кез келген нәрсені сұра, жауап беремін. Уайымдама.