Бұл не?
Сабақтың тақырыбы — «Кездейсоқ оқиғалар». Талдап көрейік. Матч алдында төреші тиын лақтырады, және елтаңба түсе ме, әлде сан түсе ме, оны ешкім алдын ала білмейді. Нәтижесін алдын ала болжауға болмайтын тәжірибені кездейсоқ деп, ал оның әрбір мүмкін қорытындысын нәтиже деп атайды. Оқиға — тәжірибенің нәтижесі туралы тұжырым: мысалы, «алтылық түседі» немесе «жұп сан түседі».
Бұл не үшін керек?
Кездейсоқтық кез келген техниканы қоршап тұр: жүргізушісіз көлік датчиктеріндегі шу, дата-орталықтағы серверлердің ақаулары, күн және жел электр станциялары үшін ауа райының құбылмалылығы, медициналық сынақтардағы нәтижелердің шашырауы. Нейрожелілер де кездейсоқ іріктемелерде оқиды және белгілі бір белгісіздікпен жауап береді. Жасанды интеллект есептей алады, бірақ қандай оқиғалардың маңызды екенін шешу, оларды дәл тұжырымдау және мүмкін еместі жай ғана екіталайдан ажырату — адамның міндеті. Не болуы мүмкін, не болмайтынын анық түсінетін инженер сенімді жүйелерді жобалайды.
Бұл қалай жұмыс істейді?
Алдымен тәжірибенің барлық нәтижесін жазып шығамыз: ойын сүйегінде бұл бірден алтыға дейінгі сандар. Содан кейін оқиғаның қандай нәтижелерде орындалатынын тексереміз. Егер барлығында орындалса — оқиға ақиқат, бірде-біреуінде орындалмаса — мүмкін емес, ал кейбіреулерінде орындалса — кездейсоқ. Қарама-қарсы оқиға бастапқы оқиға орындалмайтын жерде ғана орындалады, сондықтан «А» мен «А емес» жұбынан әрқашан дәл біреуі ғана жүзеге асады.
Аздап тарих
Кездейсоқтық математикасы құмар ойындардан өсіп шықты. Он жетінші ғасырда француздар Блез Паскаль мен Пьер Ферма бір-біріне жазған хаттарында ойын ортасында үзіліп қалса, бәсті қалай әділ бөлуге болады деген есепті талдады. Ықтималдықтар туралы ғылым осы хат алмасудан туды.
Практикада не істейміз?
Ал енді практикалық тапсырманы орындап көрейік. Алдыңда ойын сүйегі, оқиғалары жазылған алты карточка және үш себет тұр: ақиқат, мүмкін емес және кездейсоқ. Карточканы, мысалы «Жұп сан түседі» дегенді ал да, бірден алтыға дейінгі барлық жағын қарап шық: оқиға олардың қайсысында жүзеге асады — барлығында ма, бірде-біреуінде ме, әлде кейбіреулерінде ғана ма? Жауабыңа қарай карточканы себетке сал. Өзіңді тексеру үшін сүйекті лақтыр, бірақ мына қулықты есіңде ұста: бір лақтыру оқиғаның кейде болмайтынын көрсете алады, ал оның әрқашан болатынын тек барлық жағын қарап шығу ғана дәлелдей алады. Бірдеңе түсініксіз болып қалса — ештеңе етпейді, менен кез келген нәрсені сұра, жауап беремін. Уайымдама.