Бұл не?
Сабақтың тақырыбы — «Параллель көшіру». Талдап көрейік. Әуежайдағы қозғалмалы жолда тұрғаныңды елестет: сен бұрылмайсың да, қалпыңды да өзгертпейсің, бірақ залдың бір нүктесінен екіншісіне баяу жылжып барасың. Геометрияда параллель көшіру дегеніміз дәл осы — бүкіл фигураны тұтасымен бір бағытта және бірдей қашықтыққа жылжыту. Заттың пішіні мен өлшемдері мүлдем өзгермейді, тек оның жазықтықтағы орны ғана өзгереді.
Бұл не үшін керек?
Алдағы он жылда автономды дрондар, өнеркәсіптік робот-манипуляторлар және жүргізушісіз көліктер күнделікті өмірдің әдеттегі бөлігіне айналады, ал олардың қозғалыс алгоритмдері дәл осы параллель көшіру мен бұруларға негізделеді. Бейнеойындар мен физикалық симуляторларда қозғалтқыштар экрандағы мыңдаған нысан бірқалыпты әрі үйлесімді қозғалуы үшін осы математикалық ережелерді пайдаланады. Жасанды интеллект миллиардтаған күнделікті есептеулерді лезде орындай алады, бірақ роботтың кинематикасын жобалап, дұрыс координаталар жүйесін таңдап, машинаның нақты әлемде қауіпсіз жұмыс істейтінін тексере алатын — геометрияны терең түсінетін инженер ғана. Кодтың артынан кеңістіктің нақты геометриясын көре білетін мамандар робототехникада, үш өлшемді графикада және ақылды техниканы жобалауда таптырмас болады.
Бұл қалай жұмыс істейді?
Параллель көшіру әрқашан вектормен беріледі — қозғалыстың нақты бағыты мен қашықтығын көрсететін бағыттауышпен. Фигураның әр нүктесі параллель сызықтар бойымен бірдей шамаға жылжиды, сондықтан қабырғалардың ұзындығы сақталады, ал бұрыштар өзгермейді. Бір қызығы, дәл осындай нәтижеге фигураны екі параллель айнада кезекпен екі рет шағылыстыру арқылы да жетуге болады: қос шағылысу таза жылжуға айналады.
Аздап тарих
Ұзақ уақыт бойы геометрияны қозғалмайтын сызбалар туралы ғылым деп қабылдады, тек он тоғызыншы ғасырдың соңында неміс математигі Феликс Клейн мүлдем жаңа көзқарас ұсынды. Өзінің әйгілі Эрланген бағдарламасында ол геометрияның мәні фигуралардың әртүрлі қозғалыстарда, соның ішінде параллель көшіруде де өзгермей қалатын қасиеттерін зерттеуде екенін түсіндірді. Бұл төңкерісшіл тәсіл түрлендірулерді қуатты іргетасқа айналдырды, бүгін заманауи физика мен компьютерлік модельдеудің бәрі соған сүйенеді.
Формула: көшіру координаталары
Нүктенің жылжығаннан кейінгі жаңа орнын табу үшін оның бастапқы координаталарына бағыттаушы вектордың сәйкес координаталарын қосу жеткілікті. Жаңа икс штрих координатасы бастапқы икс координатасы мен а бір ығысуының қосындысына тең, ал жаңа игрек штрих координатасы бастапқы игрек координатасы мен а екі ығысуының қосындысына тең. Мұндағы икс пен игрек нүктенің жазықтықтағы бастапқы орнын береді, ал а бір мен а екі шамалары оңға немесе солға, жоғары немесе төмен қанша бірлікке жылжу керек екенін көрсетеді. Егер вектордың а бір координатасын арттырсақ, бүкіл фигура биіктігін өзгертпей, көлденеңінен одан әрі жылжиды.
x′ = x + a₁, y′ = y + a₂x′ — X осі бойынша жаңа координата, —
y′ — Y осі бойынша жаңа координата, —
x — X осі бойынша бастапқы координата, —
y — Y осі бойынша бастапқы координата, —
a₁ — вектордың көлденең ығысуы, —
a₂ — вектордың тік ығысуы, —
Формула: симметриялар арқылы көшіру
Фигура екі параллель түзуге қатысты кезекпен шағылысқанда ол аударылмайды, керісінше айналардың арасындағы аралыққа байланысты қашықтыққа параллель көшіріледі. Қорытынды көшіру векторы а-ның ұзындығы екі параллель симметрия осінің арасындағы дэ қашықтығының екі еселенгеніне тең. А әрпі фигураның жалпы жылжу қашықтығын білдіреді, ал дэ әрпі таңдалған түзулердің арасындағы ең қысқа қашықтықты өрнектейді. Егер айна осьтерін бір-бірінен алшақтатып, дэ қашықтығын арттырсақ, фигураның нәтижелік жылжуы да дәл екі есе артады.
|a| = 2 · d|a| — параллель көшіру векторының ұзындығы, —
d — параллель осьтердің арасындағы қашықтық, —
Практикада не істейміз?
Ал енді практикалық тапсырманы орындап көрейік. Қазір экранда төбесі А нүктесінде тұрған көк жалауша және фигураны дәл көшіру керек бірінші нысананың сұлбасы тұр. Көшіру векторына назар аудар: әзірге ол жалаушаны жеткілікті алысқа жылжытпайды, сондықтан А нүктесі мен нысана төбесінің координаталары көлденеңінен және тігінен неше торға ерекшеленетінін ойлап, содан кейін вектордың бағыттауышын тарт. Жалауша орнына тұрғанда, параллель түзулердегі кезекті шағылысулар арқылы екінші нысанаға жету үшін режимді екі симметрияға ауыстыр. Фигураның қадамы қажетті өлшемде және дұрыс бағытта шығуы үшін осьтердің арасындағы қашықтықпен және олардың ретімен тәжірибе жасап көр. Бірдеңе түсініксіз болып қалса — ештеңе етпейді, менен кез келген нәрсені сұра, жауап беремін. Уайымдама.