Бұл не?
Сабақтың тақырыбы — «Сыбайлас және вертикаль бұрыштар». Талдап көрейік. Ашылған қайшыны немесе екі түзу жолдың кәдімгі қиылысын елестетші: қиылысқан жерде төрт бұрыш пайда болады. Көрші бұрыштарды сыбайлас бұрыштар деп атайды — олар бір түзу шекараны бөлісіп тұрғандай, ал қарама-қарсы бұрыштар қиылыстың ортасы арқылы бір-біріне қарап тұрады және вертикаль бұрыштар деп аталады.
Бұл не үшін керек?
Жасанды интеллект ғасыры геометрияға құрылған: жүргізушісіз автомобиль қиылысты лазерлермен сканерлегенде немесе дрон зәулім үйлердің арасында бағыт салғанда, компьютерлер сәулелердің миллиондаған қиылысын есептейді. Микрочиптерді жобалауда, компьютерлік графикада және хирургиялық роботтарда бағыттар арасындағы бұрыштар әр әрекеттің дәлдігін анықтайды. Нейрожелілер координаттарды лезде есептейді, бірақ есеп қоятын, датчиктерді құрастыратын және кеңістіктегі физикалық модельді тексеретін әрқашан кеңістікті анық ойлайтын адам болады.
Бұл қалай жұмыс істейді?
Екі түзу сызық қиылысқанда, олар кездесу нүктесінің айналасындағы жазықтықты қиып бөледі. Көрші бұрыштар бір ортақ түзу сызыққа сүйеніп, толық жазыңқы бұрыш құрайды. Сондықтан көрші бөліктер ажырамас байланысқан: бір бұрышты сүйірлеу етсең, көршісі сол мезетте доғалдау болады, ал қарсы жақтағы бұрыштар жұбы олармен әрқашан мінсіз симметрияны сақтайды.
Аздап тарих
Екі жарым мың жылдан астам бұрын ежелгі грек данышпаны Милеттік Фалес тарихта алғаш рет вертикаль бұрыштарды транспортирмен жай өлшеп қана қоймай, олардың теңдігін таза логика арқылы қатаң дәлелдеуді ойлап тапты. Қиылысатын түзулер туралы осы қарапайым пайымнан дәлелдеуші математика туды.
Формула: сыбайлас бұрыштардың қосындысы
Кәдімгі түзу сызық сияқты көрінетін жазыңқы бұрыш толық айналымның жартысына, яғни жүз сексен градусқа тең. Ортақ қабырға бұл жазыңқы бұрышты екі бөлікке бөледі, сондықтан олардың қосындысы әрқашан өзгермейді. Формула қарапайым оқылады: альфа қосу бета тең жүз сексен градус. Мұнда альфа мен бета әріптері екі көрші бұрыштың градустық өлшемдерін білдіреді. Егер альфа бұрышын үлкейтсек, мысалы кеңірек ашсақ, олардың қосындысы бұрынғыдай қалуы үшін бета бұрышы дәл сонша кішіреюге мәжбүр болады.
α + β = 180°α — бірінші сыбайлас бұрыш, °
β — екінші сыбайлас бұрыш, °
Формула: вертикаль бұрыштар
Түзулер қиылысқанда пайда болатын қарама-қарсы бұрыштар әрқашан бір ғана көрші бұрышты түзу сызыққа дейін толықтырады. Бір көршіні екеуі бөліскендіктен, олардың өздері де мүлдем бірдей болуға міндетті. Математика тілінде бұл былай естіледі: бірінші бұрыш үшінші бұрышқа тең. Мұнда бірінші және үшінші бұрыштар — ортақ қиылысу нүктесі арқылы бір-біріне қарап тұрған қарама-қарсы бұрыштардың шамалары. Егер түзуді бұрып, бірінші бұрышты кеңірек етсек, қарама-қарсы бұрыш дәл сондай шамаға ашылады.
∠1 = ∠3∠1 — бірінші вертикаль бұрыш, °
∠3 — қарама-қарсы вертикаль бұрыш, °
Практикада не істейміз?
Ал енді практикалық тапсырманы орындап көрейік. Экранда алдыңда орталық нүктенің айналасында төрт бұрыш құрайтын екі қиылысқан түзу тұр. А бэ түзуі бекітілген, ал цэ дэ түзуін тінтуірмен бірқалыпты бұра аласың. Сенің мақсатың — оны көрші сыбайлас бұрыштардың бірі екіншісінен дәл төрт есе үлкен болатындай етіп бұру. Кішірек бұрышты икс деп ал, сонда үлкені төрт икс болып жазылады, ал олардың қосындысы жүз сексен градус болады. Осы иксті тауып, түзуді шыққан мәнге бұр. Егер бірдеңе түсініксіз болып қалса — ештеңе етпейді, менен кез келген нәрсені сұра, мен жауап беремін. Уайымдама.