РусҚаз

Арифметикалық орта

Математика · 6-сынып · Деректер және диаграммалар · Сабақ 3 / 3

Интерактивті сабақты ашу ›Өз қолыңмен тәжірибе, дауыспен дәріс, ЖИ-тәлімгер және тест. Тегін.

Бұл не?

Сабақтың тақырыбы — «Арифметикалық орта». Талдап көрейік. Арифметикалық орта — «бәрін тең бөлсек, әрқайсысында қанша болар еді» деген сұраққа берілген жауап. Достар барлық кәмпиттерін бір ыдысқа төгіп, содан кейін бәріне бірдей үлестіріп берді деп елестет. Әрқайсысына қанша тиді — орта деген сол.

Арифметикалық орта — Бұл не?

Бұл не үшін керек?

Орта — әлемде ең жиі қолданылатын шамалардың бірі: ұшқышсыз аппараттың орташа жылдамдығы, дата-орталықтың орташа энергия шығыны, батареяның орташа температурасы, медициналық зерттеудегі емдеудің орташа нәтижесі. Жасанды интеллект орталарды лезде есептейді, бірақ оның артында не жасырылғанын түсіну — адамның міндеті: бір ғана орта өте ұқсас сандарда да, мүлдем әртүрлі сандарда да болуы мүмкін. Инженерлер мен ғалымдар әрқашан ортаға ғана емес, шашыраңқылыққа да қарайды. Мұны түсінетін адам өзін әдемі цифрмен алдатпайды.

Арифметикалық орта — Бұл не үшін керек?

Бұл қалай жұмыс істейді?

Сандарды текшелерден тұратын бағаналар түрінде елестет: біреуі биік, біреуі аласа. Текшелерді биік бағаналардан аласаларына бәрі бірдей биіктікке жеткенше ауыстырып саламыз. Бұл кезде текшелердің жалпы саны өзгермейді, біз оны тек қайта бөлеміз. Барлық бағана теңескен биіктік — орта деген сол, ал оны ауыстырып салмай-ақ есептеуге болады — барлық санды қосып, олардың санына бөлу керек.

Арифметикалық орта — Бұл қалай жұмыс істейді?

Аздап тарих

Ортаны адамдар ежелгі заманда-ақ, егіннің немесе қордың көлемін бағалағанда пайдаланған. Ол әсіресе астрономдарға пайдалы болды: жұлдызды бақылаудың әрқайсысы сәл қателесетін, ал ғалымдар көп өлшеуді қосып, олардың санына бөлсе, кездейсоқ қателер бір-бірін едәуір жоятынын түсінді. Содан бері орталау кез келген дәл ғылымның басты құралына айналды.

Арифметикалық орта — Аздап тарих

Формула: орта

Барлық текшені бір үймеге жинап, содан кейін тең үлестірсек, әрқайсысына жалпы санды қатысушылар санына бөлгендегі мөлшер тиеді. Міне, формула: орта барлық сандардың қосындысын олардың санына бөлгенге тең. Жақшалары бар икс — жеке сандар, мысалы, әрқайсысы қанша кітап оқығаны, эн — барлығы қанша сан, ал орта сандардың өзі қандай бірлікте болса, сондай бірлікте шығады, мұнда кітаппен. Сандардың біреуін арттырсақ, қосынды өседі, орта да сәл көтеріледі. Ал тізімге өте кішкентай сан қоссақ, орта төмендейді.

  • x̄ = (x₁ + x₂ + … + xₙ) / nx̄ — арифметикалық орта, кітап
    x₁, x₂, … xₙ — жеке сандар, кітап
    n — сандардың саны, —

Практикада не істейміз?

Ал енді практикалық тапсырманы орындап көрейік. Алдыңда текшелерден тұратын бес бағана — бұл Әйгерім, Данияр, Мадина, Тимур және Әлия жазда қанша кітап оқығаны. Бағаналардың биіктігі әртүрлі, ал орта сызығы әзірге жасырылған. Бесеуі бірдей биіктікке жеткенше текшелерді биік бағаналардан аласаларына ауыстыр да, шашыраңқылықтың қалай азаятынын бақыла. Теңестірген соң, өзіңді формула бойынша тексер: барлық санды қосып, олардың санына бөл — бағаналардың биіктігімен сәйкес келді ме? Егер бірдеңе түсініксіз болып қалса — ештеңе етпейді, менен кез келген нәрсені сұра, мен жауап беремін. Уайымдама.

Тәжірибедегі тапсырма

Барлық бағандарда тең болғанша текшелерді ауыстырыңыз.
Интерактивті сабақты ашу ›Өз қолыңмен тәжірибе, дауыспен дәріс, ЖИ-тәлімгер және тест. Тегін.

Тақырып сабақтары: Деректер және диаграммалар

  1. Кестелер: ретке келтіреміз
  2. Бағанды және дөңгелек диаграммалар
  3. Арифметикалық орта