Бұл не?
Сабақтың тақырыбы — «Интернет қалай құрылған: пакеттің жолы». Талдап көрейік. Поштаны елестет: үйіңнен жіберілген хат бөлімшеге, содан кейін сұрыптау орталығына, содан кейін басқа қалаға барады да, тек сонда ғана алушыға жетеді. Интернетте деректер де осыған ұқсас саяхаттайды — сенің құрылғыңнан роутер, провайдер және байланыс тораптары арқылы сайт сақталған серверге дейін. Ал компьютерлік желі — деректер алмасу үшін байланыс арналарымен жалғанған құрылғылар.
Бұл не үшін керек?
Желілер арқылы бұлттық сервистер, бейнебайланыс, онлайн ойындар және алып дата-орталықтарда тұрып, бүкіл әлемдегі адамдарға жауап беретін жасанды интеллект модельдерінің өздері жұмыс істейді. Су астындағы оптикалық кабельдер құрлықтарды байланыстырады, ал Старлинк сияқты жерсеріктік топтамалар кабель жоқ жерге интернет жеткізеді. Байланысқа неғұрлым көп нәрсе тәуелді болса, әрбір үзіліс пен кешігудің әрбір артық миллисекунды соғұрлым қымбатқа түседі. Жасанды интеллект жабдықты баптауға көмектеседі, бірақ сенімді желіні жобалап, оның құлап қалмауына жауап беретін — пакеттердің қалай жүретінін түсінетін адам болады.
Бұл қалай жұмыс істейді?
Үйде телефон мен ноутбук роутер арқылы жалғанған — бұл жергілікті желі. Роутер деректерді провайдерге, яғни интернетке қосатын компанияға жібереді, ал одан әрі олар магистральдық оптикалық кабельдермен маршрутизатор-тораптар арқылы серверге барады. Деректер тұтастай емес, шағын үлестермен — пакеттермен саяхаттайды, және әр маршрутизатор пакетті әрі қарай қайда жіберетінін өзі шешеді. Тораптардың арасында әдетте бірнеше жол болады, сондықтан бір кабельдің үзілуі интернетті өшірмейді: пакеттер айналып өтеді.
Аздап тарих
Мың тоғыз жүз алпыс тоғызыншы жылы Америкада интернеттің атасы — бірнеше университеттің компьютерлерін байланыстырған АРПАНЕТ желісі жұмыс істей бастады. Алғашқы хабарлама «логин» сөзі болуы керек еді, бірақ алғашқы екі әріптен кейін жүйе құлап қалды. Сөйтіп, интернеттің атасы болған желі арқылы жіберілген алғашқы сөз қысқа ғана «ло» болды, ал сөзді толығымен сәл кейінірек жіберу мүмкін болды.
Практикада не істейміз?
Ал енді практикалық тапсырманы орындап көрейік. Алдыңда желінің картасы тұр: ноутбук пен телефон вай-фай арқылы роутерге қосылған, роутер кабельмен провайдерге қосылған, провайдерден оптоталшық Солтүстік және Оңтүстік тораптарына барады, ал сайт серверіне Еуропа торабынан және Оңтүстік торабынан арналар жүргізілген; әр арнаның миллисекундпен берілген кешігуі жазылған. Пакет қазір тұрған торап қандай тораптармен жалғанғанына қарап, келесі торапты қадам сайын таңдай отырып, пакеттің ноутбуктен серверге дейінгі маршрутын сал. Пакет жеткенде, қайшыны алып, осы жолдағы кабельдердің бірін қиып таста да, пакетті айналып жеткізу үшін қандай жол қалғанын тап. Бірдеңе түсініксіз болып қалса, ештеңе етпейді, маған кез келген сұрақ қой, мен жауап беремін. Уайымдама.