Бұл не?
Сабақтың тақырыбы — «Кодтау: Морзе әліпбиі». Талдап көрейік. Бағдаршам сөз жазбайды, бірақ бәрі түсінеді: қызыл — тоқта, жасыл — жүр. Міне, бұл код: мәлімет алдын ала келісілген ережелер бойынша шартты белгілермен жазылған. Морзе әліпбиі әр әріпті тек екі белгімен кодтайды — қысқа нүктемен және ұзын сызықшамен.
Бұл не үшін керек?
Телефондар, жер серіктері мен компьютерлер істейтіннің бәрі кодтарға сүйенеді. Кез келген компьютердің ішінде мәтін, сурет пен дыбыс нөлдер мен бірліктердің тізбегіне айналады, ал штрихкодтар мен QR-кодтарды кассалар мен қойма роботтары оқиды. Ғарыш аппараттары Жерге суреттерді жолда жоғалып кетпейтіндей етіп кодтап жібереді. Жасанды интеллект те кодтармен жұмыс істейді, бірақ сенімді ережелер ойлап табу, хабарламаның неге бұрмаланғанын түсіну және қатені табу — кодтаудың қалай құрылғанын түсінетін адамның ісі.
Бұл қалай жұмыс істейді?
Ақпаратты кодтау дегеніміз — оны келісілген ережелер бойынша шартты белгілермен жазу, ал ережелерді код кестесіне жинау. Әріптер, цифрлар, ноталар, жол белгілері және қораптағы штрихкод — мұның бәрі кодтар. Морзе әліпбиінде А әрпі — нүкте мен сызықша, ал Т әрпі — бір ғана сызықша. Мұндай сигналдарды телеграф сымы арқылы, қол шаммен немесе радио арқылы жіберу ыңғайлы, өйткені сигналдың тек екі түрін ажырату керек.
Аздап тарих
Телеграфқа арналған әліпбиді америкалық Сэмюэл Морзе ойлап тапқан, ол алғашында белгілі суретші болған. Мың сегіз жүз қырық төртінші жылы ол екі америкалық қаланың, Вашингтон мен Балтимордың, арасындағы сым арқылы өз кодымен алғашқы телеграф хабарламасын жіберді. Көп ұзамай телеграф сымдары бүкіл әлемді шырмап алды, ал нүкте мен сызықша сигналдары байланыстың алғашқы шын мәнінде жылдам тәсіліне айналды.
Практикада не істейміз?
Ал енді практикалық тапсырманы орындап көрейік. Алдыңда телеграф кілті, сигналдар пайда болатын таспа және код кестесінің бір бөлігі тұр, ал кестенің толық нұсқасы «Сызба» қойындысында ашық. Саған «ЛУЧ» сөзін жіберу керек: кестеден әр әріптің кодын тауып, оны кілтпен соғып жібер — қысқа басу нүкте береді, ұзын басу — сызықша. Әріп дайын болғанда, кідіріс жаса немесе «Әріп» батырмасын бас та, телеграф қай әріпті қабылдағанын қара. Басқа әріп шықса, таспаны кестемен салыстырып, артық нүкте немесе сызықша қай жерде екенін тап. Бірдеңе түсініксіз болып қалса, ештеңе етпейді, маған кез келген сұрақ қой, мен жауап беремін. Уайымдама.