РусҚаз

Жад және иерархия

Информатика · 8-сынып · Компьютер қалай құрылған · Сабақ 3 / 4

Интерактивті сабақты ашу ›Өз қолыңмен тәжірибе, дауыспен дәріс, ЖИ-тәлімгер және тест. Тегін.

Бұл не?

Сабақтың тақырыбы — «Жад және оның иерархиясы». Талдап көрейік. Мінсіз жад болмайды: жылдамы — қымбат әрі шағын, үлкені — баяу. Сондықтан компьютер деректерді сен заттарыңды қалай сақтасаң, солай сақтайды: дәл қазір керегі — қолыңда, жиі керегі — рюкзагыңда, қалғаны — үйдегі шкафта, ал ескі заттар — саяжайда. Жад баспалдағы деген осы.

Жад және иерархия — Бұл не?

Бұл не үшін керек?

Жасанды интеллектке арналған дата-орталықтарда басты мәселе көбіне есептеу жылдамдығында емес, деректерді чиптерге уақтылы жеткізіп үлгеруде: сондықтан нейрожелілерге арналған бейнекарталарға ерекше, аса жылдам жад орнатады. Ойындар, браузерлер, жүргізушісіз көліктер мен бұлттық сервистер қажетті деректер дұрыс деңгейде жатқанда ғана жылдам жұмыс істейді. Жасанды интеллект баптауды кеңес ете алады, бірақ жүйені деректер күтіп бос тұрмайтындай етіп жобалау және мұны өлшеулермен тексеру — инженердің жұмысы. Жад иерархиясын түсінетін адам бағдарламалар мен сервистерді бірнеше есе жылдамырақ жасай алады.

Жад және иерархия — Бұл не үшін керек?

Бұл қалай жұмыс істейді?

Баспалдақ процессордың ішіндегі регистрлерден басталып, сол кристалдағы кэшке, одан әрі жедел жадқа, қатты күйлі жинақтағышқа және ең соңында бұлтқа — деректер желі арқылы баратын бөтен дискілерге жетеді. Айырмашылық орасан зор: егер кэшке жүгіну бір секундқа созылса, жедел жадқа жүгіну — екі минутқа жуық, жинақтағышқа — бір тәуліктен астам, ал интернеттегі серверге — шамамен бір жарым жыл болар еді. Регистрлер, кэш және жедел жад сөндірілгенде бәрін ұмытады, ал жинақтағыш пен бұлт деректерді жылдар бойы сақтайды. Кэштің көмегі сол: бағдарламалар бір деректерге және олардың көршілеріне қайта-қайта жүгінеді, сондықтан жүгінулердің барлығы дерлік кэшке түссе, бүкіл жад жылдам болып көрінеді.

Жад және иерархия — Бұл қалай жұмыс істейді?

Аздап тарих

Үлкен баяу жадтағы ең керекті деректердің көшірмесін ұстайтын шағын жылдам жад идеясын мың тоғыз жүз алпыс бесінші жылы алғашқы компьютерлерді жасаушылардың бірі, британ ғалымы Морис Уилкс сипаттаған. Ол оны «бағынышты жад» деп атаған. Бірнеше жылдан кейін кэш үлкен коммерциялық машиналарда пайда болды, ал бүгін ол әр телефонда бар.

Жад және иерархия — Аздап тарих

Формула: жұмыс уақыты

Жадқа әр жүгіну деректер жатқан деңгейге байланысты белгілі бір уақыт алады. Егер бір деректерге миллиард рет жүгінсе, миллиардқа көбейтілген кішкентай кідірістің өзі орасан зор болып кетеді. Сондықтан бағдарламаның жұмыс уақыты шамамен көбейтінділердің қосындысына тең: әр деректер жинағына жүгіну санын ол жатқан деңгейдің кідірісіне көбейтеміз. Мұндағы эн — жүгіну саны, жай ғана сан, ал тэ — бір жүгінудің кідірісі, наносекундпен, микросекундпен немесе миллисекундпен. Алыста жатқан деректерге жүгіну санын арттырсаң, жалпы уақыт бәрінен көп өседі, — сондықтан ең жиі керек деректерді ең жылдам деңгейлерде ұстаған тиімді.

  • T ≈ N₁·t₁ + N₂·t₂ + … + N₆·t₆T — бағдарламаның жұмыс уақыты, с
    N — деректер жинағына жүгіну саны, —
    t — жинақ жатқан жад деңгейінің кідірісі, нс, мкс, мс

Практикада не істейміз?

Ал енді практикалық тапсырманы орындап көрейік. Алдыңда жад баспалдағы тұр: регистрлер, кэш, жедел жад, жинақтағыш және бұлт — әр сатыда кідірісі, онда қанша орын бар екені және қанша дерек сыятыны көрсетілген. Қасында деректері бар алты карточка: цикл санағышы, өңделіп жатқан фотоның үзіндісі, ойын деңгейі, браузердің ашық беттері, бес жылдық фотомұрағат және фильмотека — әрқайсысында өлшемі мен жүгіну саны жазылған. Бағдарлама ең жылдам жұмыс істейтіндей етіп оларды сатыларға орналастыр. Әр карточканың үлесін шамала: жүгіну санын кідіріске көбейт, — және деректер өлшемі бойынша сыюы керек екенін, ал жылдам сатыларда орын аз екенін ұмытпа. Бірдеңе түсініксіз болып қалса — ештеңе етпейді, менен кез келген нәрсені сұра, жауап беремін. Уайымдама.

Тәжірибедегі тапсырма

Бағдарлама ең жылдам жұмыс істейтіндей 6 деректер жиынын жад деңгейлеріне бөліңіз.
Интерактивті сабақты ашу ›Өз қолыңмен тәжірибе, дауыспен дәріс, ЖИ-тәлімгер және тест. Тегін.

Тақырып сабақтары: Компьютер қалай құрылған

  1. Логикалық элементтер және қосындылағыш
  2. Процессор: команда циклі
  3. Жад және иерархия
  4. Операциялық жүйе