РусҚаз

Молярлық масса

Химия · 8-сынып · Зат мөлшері · Сабақ 2 / 4

Интерактивті сабақты ашу ›Өз қолыңмен тәжірибе, дауыспен дәріс, ЖИ-тәлімгер және тест. Тегін.

Бұл не?

Сабақтың тақырыбы — «Молярлық масса». Талдап көрейік. Дүкенде шегелерді дана-данамен санамайды, оларды өлшейді: белгілі бір сандағы шегелердің бір уысы қанша тартатынын біле отырып, пакеттің салмағына қарап, онда қанша шеге барын оңай түсінуге болады. Химиктер молекулалармен де солай істейді: дәл бір моль бөлшек бар үлесті алып, оның қанша тартатынын сұрайды. Бір мольдің осы массасы — молярлық масса.

Молярлық масса — Бұл не?

Бұл не үшін керек?

Молярлық масса — заттарды жасайтындардың бәрінің жұмыс құралы: дәрілердің мөлшерін есептейтін фармацевтердің, литий, никель және кобальт қосылыстарын дәл араластыратын аккумулятор зауыттарындағы технологтардың, химикаттарды орасан зор дәлдікпен мөлшерлейтін микрочип фабрикаларының инженерлерінің. Зымыран отынының немесе тыңайтқыштың рецепті де грамдарды мольге қайта есептеуден басталады. Жасанды интеллект тамаша есептейді, бірақ егер адам санның артында не тұрғанын түсінбесе, ол он есе қатені байқамай қалады. Мольдің не екенін сезінетін және есептеуді тексере алатын маман әрқашан керек болады.

Молярлық масса — Бұл не үшін керек?

Бұл қалай жұмыс істейді?

Әртүрлі элементтердің атомдары әртүрлі салмақта болады, және Менделеев кестесінде әрқайсысы үшін салыстырмалы атомдық масса көрсетілген. Молекула атомдардан тұрады, сондықтан оның салыстырмалы массасы — әр түрдегі атомдардың қанша екенін ескергендегі барлық атомдарының массаларының қосындысы. Ең ыңғайлысы: бір мольдің грамдағы массасы сан жағынан осы қосындыға тең. Кесте бойынша молекуланың массасын тапсаң, бір мольдің неше грамм тартатынын бірден білесің, ал әрі қарай грамнан мольге және кері өту оңай.

Молярлық масса — Бұл қалай жұмыс істейді?

Аздап тарих

Атомдардың салыстырмалы массаларының алғашқы кестесін он тоғызыншы ғасырдың басында ағылшын ғалымы Джон Дальтон құрастырды. Бірлік ретінде ол ең жеңіл атомды — сутекті алды да, қалғандарын заттардың бір-бірімен қандай салмақтық үлестерде қосылатынына қарап, онымен салыстырды. Оның көптеген сандары дәл болмай шықты, бірақ әр элементтің өз атомдық салмағы бар деген идеяның өзі бүкіл химияның негізіне айналды.

Молярлық масса — Аздап тарих

Формула: молярлық масса

Молекуланың массасын табу үшін таразы табағындағы барлық кірлердің салмағын қосқандай, оның барлық атомдарының массаларын қосу керек. Оқимыз: эм эр тең формуладағы барлық атомдардың а эр-ларының қосындысына, ал молярлық масса эм сан жағынан эм эр-ге тең, тек оның бірлігі бар — мольге бөлінген грамм. Эм эр — салыстырмалы молекулалық масса, бірліксіз сан, ал а эр — Менделеев кестесіндегі элементтің салыстырмалы атомдық массасы. Мысалы, суда массасы бір-бірден болатын екі сутек атомы және массасы он алты болатын бір оттек атомы бар, барлығы он сегіз, демек бір моль су он сегіз грамм тартады. Молекулада атомдар неғұрлым көп және олар неғұрлым ауыр болса, молярлық масса соғұрлым үлкен.

  • Mr = ΣArMr — салыстырмалы молекулалық масса, —
    Ar — элементтің салыстырмалы атомдық массасы, —
    Σ — формуладағы барлық атомдар бойынша қосынды, —
  • M(H₂O) = 2 · 1 + 16 = 18 г/мольM — молярлық масса, 1 мольдің массасы, г/моль

Формула: үлестің массасы

Егер бір моль эм грамм тартса, онда бірнеше моль сонша есе көп тартады, он пакет қант бір пакеттен он есе ауыр болатыны сияқты. Оқимыз: кіші эм тең эн көбейтілген үлкен эм-ге, ал керісінше: эн тең кіші эм бөлінген үлкен эм-ге. Кіші эм — үлестің грамдағы массасы, эн — мольдегі зат мөлшері, үлкен эм — мольге бөлінген граммен берілген молярлық масса. Көбірек моль алсаң — масса сонша есе өседі, ал ауырырақ заттың сол бір молі көбірек тартады.

  • m = n · Mm — үлестің массасы, г
    n — зат мөлшері, моль
    M — молярлық масса, г/моль
  • n = m / Mn — зат мөлшері, моль
    m — үлестің массасы, г
    M — молярлық масса, г/моль

Практикада не істейміз?

Ал енді практикалық тапсырманы орындап көрейік. Алдыңда таразы тұр: сол жақ табақта бір моль су жатыр, оң жақ табақ әзірге бос, оған атом-кірлерді қою керек, ал олардың салыстырмалы массаларының қосындысы қасында көрсетіледі. Алдымен суды теңестіріп көр: оның формуласында қандай атомдар және қаншасы бар екенін ойлан. Содан кейін көмірқышқыл газы, ас тұзы және күкірт қышқылы үшін де солай істе: формуланы талдап, атомдардың массаларын тап, керекті кірлерді қойып, тепе-теңдікке жет. Таразы теңескенде кірлердегі қосынды мольге бөлінген граммен берілген молярлық массаны айтып береді. Егер бірдеңе түсініксіз болып қалса — ештеңе етпейді, менен кез келген нәрсені сұра, мен жауап беремін. Уайымдама.

Тәжірибедегі тапсырма

Таразыны атом-гірлермен теңестіріп, CO₂, NaCl және H₂SO₄ молярлық массаларын табыңыз.
Интерактивті сабақты ашу ›Өз қолыңмен тәжірибе, дауыспен дәріс, ЖИ-тәлімгер және тест. Тегін.

Тақырып сабақтары: Зат мөлшері

  1. Моль және Авогадро саны
  2. Молярлық масса
  3. Газдардың молярлық көлемі
  4. Теңдеулер бойынша есептеулер