РусҚаз

Протондар, нейтрондар, электрондар

Химия · 8-сынып · Атом құрылысы · Сабақ 1 / 3

Интерактивті сабақты ашу ›Өз қолыңмен тәжірибе, дауыспен дәріс, ЖИ-тәлімгер және тест. Тегін.

Бұл не?

Сабақтың тақырыбы — «Протондар, нейтрондар, электрондар». Талдап көрейік. Триллиондаған есе кішірейтілген кішкентай Күн жүйесін елестетші: дәл ортасында ауыр ядро-күн орналасқан, ал оның айналасында планета-электрондар құйындай жылдамдықпен зымырап жүр. Бұл — атом, материяның негізгі кірпіші, айналамыздағы мүлде бәрі одан құралған: таңертеңгі бір кесе шайдан алыс галактикаларға дейін. Біздің бүкіл қолмен ұстауға болатын әлеміміз осы ғажайып микроскопиялық құрылымдардан тұрады.

Протондар, нейтрондар, электрондар — Бұл не?

Бұл не үшін керек?

Атомның құрылысын терең түсіну кванттық процессорлардың, электромобильдерге арналған жаңа аккумуляторлардың және ғарышқа арналған аса берік қорытпалардың негізінде жатыр. Жасанды интеллект бүгіннің өзінде күрделі молекулалық құрылымдарды есептеуге көмектеседі, бірақ болжамдар тұжырымдау, жаңа буын чиптерін жобалау және материалдардың физикалық қасиеттерін зертханада тексеру әрқашан адамның еншісінде болады. Он жылдан кейін таза термоядролық энергетиканы жасап, медицинаға арналған наноматериалдарды әзірлейтін дәл микроәлемді іргелі түсінетін инженерлер болады. Нейрожелілер есептеудің күнделікті жұмысын өз мойнына алады, ал адам жаңа технологиялардың бас сәулетшісі болып қала береді.

Протондар, нейтрондар, электрондар — Бұл не үшін керек?

Бұл қалай жұмыс істейді?

Атом орталық ядродан және электрон қабатынан тұрады. Ядрода оң зарядты протондар мен бейтарап нейтрондар жинақталған, ал айналасында ядродан екі мың есеге жуық жеңіл теріс электрондар ұшып жүреді. Егер протондар саны электрондар санына дәл тең болса, плюстер мен минустер бірін-бірі теңестіріп, бөлшекті электрлік бейтарап етеді. Ядродағы протондар санын небәрі біреуге өзгертсең болды — алдымызда өзіндік бірегей қасиеттері бар мүлде басқа химиялық элемент пайда болады.

Протондар, нейтрондар, электрондар — Бұл қалай жұмыс істейді?

Аздап тарих

Жиырмасыншы ғасырдың басында Эрнест Резерфорд ең жұқа алтын фольганы альфа-бөлшектермен атқылап, бірнеше мың бөлшектің біреуі тура кері секіретінін таңдана байқады. Ғалым бұл артиллерия снарядының папирос қағазының парағынан кері секіруі сияқты сенгісіз нәрсе болғанын мойындаған. Осылайша әлем атомның іші бос дерлік екенін, ал оның бүкіл массасы кішкентай тығыз ядроға жинақталғанын білді.

Протондар, нейтрондар, электрондар — Аздап тарих

Формула: нейтрондар саны

Атомның массасы түгелге жуық оның ядросына жинақталған, өйткені электрондар онымен салыстырғанда салмақсыз дерлік. Ядродағы протондар мен нейтрондардың жалпы санын массалық сан деп атайды, ал протондар саны элементтің реттік нөмірін анықтайды. Ядродағы нейтрондар санын табу үшін жалпы массалық саннан реттік нөмірді азайту керек. Құлаққа бұл заңдылық былай естіледі: эн тең а минус зет. Мұнда эн әрпі нейтрондар санын, а массалық санды, ал зет протондар санын, яғни ядро зарядын білдіреді. Сол элементтің а мәні үлкенірек ауыр изотопын алсақ, осы формула бойынша нейтрондар саны соған сәйкес өседі.

  • N = A − ZN — нейтрондар саны, —
    A — массалық сан, —
    Z — ядро заряды (протондар саны), —

Практикада не істейміз?

Ал енді практикалық тапсырманы орындап көрейік. Экранда алдыңда атом конструкторы тұр, онда қазір бір протоны және бір электроны бар бейтарап сутек құрастырылған. Біздің міндетіміз — литий-жеті, оттек-он алты және натрий-жиырма үштің бейтарап атомдарын құрастыру. Ядроға ауыстырғышпен қанша протон қосу керектігін түсіну үшін элементтің реттік нөмірін Менделеев кестесінің қай жерінен қарауға болатынын есіңе түсір. Содан кейін әр атом үшін нейтрондардың дұрыс санын анықтау үшін массалық сан мен заряд айырмасының формуласын қолдан. Соңында бөлшектің заряды нөлге тең болуы үшін ядрода қанша протон болса, сонша электрон қос. Бірдеңе түсініксіз қалса — ештеңе етпейді, менен кез келген нәрсені сұра, мен жауап беремін. Уайымдама!

Тәжірибедегі тапсырма

Литий-7, оттек-16 және натрий-23 бейтарап атомдарын құрастырыңыз.
Интерактивті сабақты ашу ›Өз қолыңмен тәжірибе, дауыспен дәріс, ЖИ-тәлімгер және тест. Тегін.

Тақырып сабақтары: Атом құрылысы

  1. Протондар, нейтрондар, электрондар
  2. Изотоптар: дәл сол элемент, басқа масса
  3. Электрондық қабықшалар