РусҚаз

Үйкеліс арқылы электрлену

Физика · 8-сынып · Электр заряды · Сабақ 1 / 3

Интерактивті сабақты ашу ›Өз қолыңмен тәжірибе, дауыспен дәріс, ЖИ-тәлімгер және тест. Тегін.

Бұл не?

Сабақтың тақырыбы — «Үйкеліс арқылы электрлену». Талдап көрейік. Сен міндетті түрде байқаған шығарсың: жүн свитерді шешкенде шашың тік тұрып, жеңіл шытырлаған дыбыс естіледі, ал шашқа үйкелген әуе шары қабырғаға жабысып қалады. Бұл үйкеліс арқылы электрлену: тығыз жанасқанда кішкентай электрондардың бір бөлігі бір денеден екіншісіне өтеді. Бір дене теріс, екіншісі оң зарядталады, және олар бір-бірін тарта немесе итере бастайды.

Үйкеліс арқылы электрлену — Бұл не?

Бұл не үшін керек?

Статикалық электр — электрониканың жауы: қолдан шыққан байқалмайтын бір ұшқын микросхеманы бүлдіріп тастауы мүмкін, сондықтан чиптер жасайтын зауыттарда жұмысшылар жерге тұйықталған арнайы білезіктер және антистатикалық киім киеді. Дәл осы құбылыспен лазерлік принтерлер мен көшірме аппараттары, көліктерді шашыратып бояу және ауаны шаңнан тазартатын сүзгілер жұмыс істейді. Бүгін ғалымдар тіпті жаяу жүргенде үйкелістен энергия алатын кішкентай генераторларды да зерттеуде. Жасанды интеллект зарядты есептей алады, бірақ таза бөлмеде ұшқынның қайдан шығатынын және оны қалай тоқтату керектігін түсіну — зарядтар физикасын түсінетін инженердің міндеті.

Үйкеліс арқылы электрлену — Бұл не үшін керек?

Бұл қалай жұмыс істейді?

Айналадағының бәрі атомдардан тұрады: атомның ортасында оң зарядталған ядро, ал айналасында — теріс электрондар, және әдетте плюстер мен минустер тең болады. Екі дене үйкелгенде олар тығыз жанасады, және электрондар ішінара біреуінен екіншісіне өтеді. Артық электрондар алған дене теріс зарядталады, ал жоғалтқаны — оң: эбонит жүннен кейін минус алады, ал шыны жібектен кейін — плюс. Заряд жоқтан пайда болмайды, ол тек қайта бөлінеді, сондықтан екі дененің зарядтары модулі бойынша тең. Аттас зарядтар тебіледі, ал әраттас зарядтар тартылады.

Үйкеліс арқылы электрлену — Бұл қалай жұмыс істейді?

Аздап тарих

Аңыз бойынша, ежелгі грек данышпаны Милеттік Фалес-ақ үйкелген кәріптастың мамық пен сабанды тартатынын байқаған. Грекше кәріптас «электрон» деп аталады — «электр» сөзінің өзі осыдан шыққан. Ал зарядтардың екі түрі болатынын және бірдейлері тебілетінін, әртүрлілері тартылатынын он сегізінші ғасырда француз ғалымы Шарль Дюфе анықтады.

Үйкеліс арқылы электрлену — Аздап тарих

Формула: дененің заряды

Заряд кез келген кішкентай бола алмайды: оның ең ұсақ үлесі — бір электронның заряды, е элементар заряды, ол кулонның он минус он тоғызыншы дәрежесіне көбейтілген бір бүтін оннан алтыға тең. Дененің кез келген заряды осындай үлестердің бүтін санынан тұрады, сондықтан ку тең эн көбейту е. Мұнда ку — дененің кулонмен өлшенетін заряды, эн — қанша артық немесе жетіспейтін электрон, ал е — элементар заряд. Үлестің кішкентайлығы сонша, бір нанокулон сияқты кішкентай зарядтың өзі — миллиардтаған электрон. Егер таяқшаны күштірек үйкеп, екі есе көп электрон тасымалдасаң, оның заряды екі есе өседі.

  • q = N · eq — дененің заряды, Кл
    N — артық немесе жетіспейтін электрондар саны, —
    e — элементар заряд, 1,6·10⁻¹⁹, Кл

Практикада не істейміз?

Ал енді практикалық тапсырманы орындап көрейік. Қазір сенің қолыңда эбонит таяқша, ал мата — жүн; суретте зарядтардың таңбалары пайда болады, және қасында таяқша мен мата қанша нанокулон жинағаны көрінеді. Таяқшада кемінде сегіз таңба болғанша эбонитті жүнмен үйке, содан кейін шыны таяқша мен жібекті алып, дәл солай жаса. Әр таяқша және мата қандай таңба алатынына назар аудар. Қасында жібек жіпте зарядталған гильза ілулі тұр, оның зарядының таңбасы жасырылған: оған таяқшаларды жақындатып, ол тартыла ма әлде тебіле ме, қара да, оның таңбасы туралы қорытынды жаса. Бірдеңе түсініксіз болып қалса — ештеңе етпейді, менен кез келген нәрсені сұра, жауап беремін. Уайымдама.

Тәжірибедегі тапсырма

Екі таяқшаны да электрлеңіз: эбонитті жүнмен, шыныны жібекпен — әрқайсысында кемінде 8 заряд болсын. Содан кейін гильзаның әрекетіне қарап оның зарядының таңбасын анықтаңыз.
Интерактивті сабақты ашу ›Өз қолыңмен тәжірибе, дауыспен дәріс, ЖИ-тәлімгер және тест. Тегін.

Тақырып сабақтары: Электр заряды

  1. Үйкеліс арқылы электрлену
  2. Өткізгіштер мен диэлектриктер
  3. Электр өрісі